ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్

అమర్త్య సేన్‌

ఈయన ప్రముఖ ఆర్థికవేత్త, తత్వవేత్త, మేధావి. పేదరికం, సంక్షేమం, సామాజిక న్యాయం, మానవ అభివృద్ధిపై అనేక పరిశోధనలు చేసి ఆర్థిక శాస్త్రవేత్తగా పేరొందారు


ఈయన ప్రముఖ ఆర్థికవేత్త, తత్వవేత్త, మేధావి. పేదరికం, సంక్షేమం, సామాజిక న్యాయం, మానవ అభివృద్ధిపై అనేక పరిశోధనలు చేసి ఆర్థిక శాస్త్రవేత్తగా పేరొందారు. ఈయన కేవలం ఆర్థిక వృద్ధిపైనే కాకుండా ప్రజా శ్రేయస్సును మెరుగుపరచడం గురించి ఆలోచించారు. ప్రతి ఒక్కరూ ఆరోగ్యకరమైన, సంతోషకరమైన జీవితాన్ని గడిపేందుకు అవకాశం ఉండాలని భావించారు. సంక్షేమ ఆర్థికశాస్త్రానికి చేసిన కృషికిగానూ అమర్త్య సేన్‌ ఆర్థికశాస్త్రంలో నోబెల్‌ గెలుచుకున్నారు. ఈ విభాగంలో నోబెల్‌ అందుకున్న తొలి భారతీయుడు ఈయనే. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ఆర్థిక సవాళ్లను, మానవాభివృద్ధి సమస్యలను పరిష్కరించడంలో ఈయన ప్రవేశపెట్టిన సిద్ధాంతాలు, చేసిన రచనలు నేటికీ ఎందరో ఆర్థికవేత్తలకు మార్గదర్శకంగా ఉన్నాయి. రేపు (నవంబరు 3) అమర్త్య సేన్‌ పుట్టినరోజు సందర్భంగా పోటీపరీక్షల కోణంలో ఆయన జీవితంలోని ముఖ్య విషయాలు తెలుసుకుందాం..!

  • ఈయన 1933, నవంబరు 3న ప్రస్తుత పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని శాంతినికేతన్‌లో జన్మించారు. అమర్త్య సేన్‌కి ఆ పేరు రవీంద్రనాథ్‌ ఠాగూర్‌ పెట్టారు. 1953లో కేంబ్రిడ్జ్‌లోని ట్రినిటీ కాలేజ్‌లో చదివేందుకు సేన్‌ లండన్‌ వెళ్లారు. 1955లో ప్యూర్‌ ఎకనామిక్స్‌లో బీఏ పట్టా పొందారు. 1959లో ట్రినిటీ కాలేజీ నుంచి అర్థశాస్త్రంలో ఎంఏ పట్టా అందుకున్నారు. అదే ఏడాది ‘ది ఛాయిస్‌ ఆఫ్‌ టెక్నిక్స్‌’ పేరుతో థీసిస్‌ను అందించి, కేంబ్రిడ్జ్‌ యూనివర్సిటీ నుంచి పీహెచ్‌డీ పట్టా పొందారు.
  • అమర్త్య సేన్‌ దిల్లీ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ఎకనామిక్స్‌ (1963-71), లండన్‌ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ఎకనామిక్స్‌ (1971-77), ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ యూనివర్సిటీ (1977-88)లో వివిధ హోదాల్లో పనిచేశారు. 1988లో హార్వర్డ్‌ యూనివర్సిటీలో అర్థశాస్త్రం, తత్వశాస్త్రం ప్రొఫెసర్‌గా చేరిన ఆయన 1998 వరకు అక్కడ పనిచేశారు. ప్రస్తుతం (2026, నవంబరు 1 నాటికి) ఆయన హార్వర్డ్‌ యూనివర్సిటీలోని థామస్‌ డబ్ల్యూ లామోంట్‌ విశ్వవిద్యాలయ ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్నారు.
  • అమర్త్య సేన్‌ అర్థశాస్త్రం, తత్వశాస్త్రం (philosophy)లో మేధోపరమైన పరిశోధనలు చేశారు. మానవ పురోగతిని అంచనా వేసే సిద్ధాంతాలు రూపొందించారు. 1960-70లో సేన్‌ సామాజిక ఎంపిక సిద్ధాంతాన్ని (సోషల్‌ ఛాయిస్‌ థియరీ) అభివృద్ధి చేశారు. ఇందులో సామాజిక శ్రేయస్సు ద్వారా ప్రజల ఆదాయం మాత్రమే కాదు సామర్థ్యాలు అభివృద్ధి చెంది, స్వేచ్ఛ లభిస్తుందని పేర్కొన్నారు. కేవలం జీడీపీ ద్వారానే దేశాభివృద్ధిని అంచనా వేసే పద్ధతిని ఆయన విమర్శించారు.
  • 1976లో ఆయన సేన్‌ ఇండెక్స్‌ (సేన్‌ పేదరిక సూచిక)ను రూపొందించారు. ఇది జనాభాలో పేదరికం తీవ్రత, విస్తృతిని కొలవడానికి ఉపయోగపడుతుంది. 1981లో ఆయన పేదరికం, కరవుపై అధ్యయనం చేశారు. ఆహారం పూర్తిగా లేకపోవడం వల్ల కరవు సంభవిస్తుందని, కొరత (షార్టేజ్‌) వల్ల కాదని ఆయన వివరించారు. ఈ సిద్ధాంతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్షామ నివారణ విధానాలను మార్చేసింది. లింగ అసమానతలు దేశాభివృద్ధికి ప్రధాన అవరోధంగా ఆయన పేర్కొన్నారు.
  • అభివృద్ధి అనేది కేవలం ఆర్థిక వ్యవస్థను పెంపొందించడమే కాదని, ప్రజల జీవితాలను మెరుగుపరచడం కూడా అని సేన్‌ నమ్మకం. ఆయన ఆలోచనలు ఆర్థికశాస్త్రంలో కొత్త నైతిక కోణాన్ని రూపొందించాయి. పేదరికం, ఆర్థిక అసమానతలు దేశాభివృద్ధికి ప్రధాన ఆటంకాలని, వాటిని రూపుమాపే చర్యలు చేపట్టాలని ఆయన ప్రపంచ దేశాలకు సూచించారు. అమర్త్య సేన్‌ రచనలు, సిద్ధాంతాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆర్థికవేత్తలకు, ప్రభుత్వాలకు స్ఫూర్తి కలిగిస్తూనే ఉన్నాయి. 

ప్రభుత్వ విధానాలపై అమర్త్య సేన్‌ ప్రభావం, ఆయన అందుకున్న అవార్డులు - గౌరవాలు, చేసిన రచనలతోపాటు గతంలో టీఎస్‌పీఎస్సీ గ్రూప్‌-4, తెలంగాణ పోలీస్‌ ఎస్‌ఐ మెయిన్స్, ఏపీపీఎస్సీ గ్రూప్‌-1 ప్రిలిమ్స్, ఎస్‌ఎస్‌సీ, ఆర్‌ఆర్‌బీ, యూజీసీ నెట్‌ తదితర పోటీపరీక్షల్లో ఈ టాపిక్‌పై అడిగిన 100కి పైగా ప్రశ్నలు - జవాబులతో రూపొందించిన ఈబుక్‌ కోసం ‘ఈనాడు ఈప్రతిభ జనరల్‌ నాలెడ్జ్‌ & కరెంట్‌ అఫైర్స్‌ కాంబో కోర్సు’కి సబ్‌స్క్రైబ్‌ చేసుకోండి! వివరాల కోసం లింక్ పై క్లిక్ చేయండి. https://hov.to/69b00978

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. ‘హోమ్‌ ఇన్‌ ద వరల్డ్‌’ పుస్తక రచయిత ఎవరు?

(ఎంపీ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్, 2023)

1) కౌశిక్‌ బసు                2) సమీర్‌ సోని

3) విక్రమ్‌ సంపత్‌              4) అమర్త్య సేన్‌

సమాధానం: 4

2. నోబెల్‌ బహుమతి గ్రహీత అమర్త్య సేన్‌ ఒక సూచికను అభివృద్ధి చేశారు. దాని పేరు ఏమిటి?

(యూపీహెచ్‌ఈఎస్సీ అసిస్టెంట్‌ ప్రొఫెసర్‌ (ఎకానమీ), 2025)

1) పావర్టీ గ్యాప్‌ ఇండెక్స్‌            2) సేన్‌ ఇండెక్స్‌

3) స్క్వేర్డ్‌ పావర్టీ గ్యాప్‌ ఇండెక్స్‌        4) ఇన్‌కమ్‌ డిస్పారిటీ గ్యాప్‌ ఇండెక్స్‌

సమాధానం: 2

3. కిందివాటిలో అమర్త్య సేన్‌ రచించని పుస్తకం ఏది?

(ఆర్‌ఆర్‌బీ ఎన్‌టీపీసీ, 2021)

1) రిసోర్సెస్, వాల్యూస్‌ అండ్‌ డెవలప్‌మెంట్‌

2) ఆన్‌ ఎకనామిక్‌ ఇన్‌ఈక్వాలిటీ

3) పావర్టీ అండ్‌ ఫామిన్స్‌

4) పావర్టీ ఆఫ్‌ ఇండియా

సమాధానం: 4

4. అమర్త్య సేన్‌ కింది ఏ సంవత్సరంలో అర్థశాస్త్రంలో నోబెల్‌ బహుమతి పొందారు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ ఎంటీఎస్, 2021)

1) 1998   2) 2004   3) 1997   4) 1999

సమాధానం: 1

5. Who was awarded the prestigious Bodley Medal in March 2019?
(SSC CGL 2025)
1) Raghuram Rajan        2) Jagdish Bhagwati        3) Amartya Sen
4) Kaushik Basu            5) Bimal Jalan
Ans: 3
6. Who is the author of the book 'Development as Freedom'?
(SSC CHSL Tier-1, 2025)
1) Durjoy Datta        2) Bhisham Sahni
3) Amartya Sen        4) Vivek Shanbhag
Ans: 3
7. Which of the following scholars introduced the concept of human development?
(RRB NTPC (Graduate) CBT-I, 2026)
1) Alexander Von Humboldt            2) Mahbub-ul-Haq
3) Amartya Sen                    4) Griffith Taylor
Ans: 2
8. Who is the Indian-origin British economist and author of The Argumentative Indian, and also the recipient of the Nobel Prize in Economic Sciences for work on welfare economics?
(SSC Stenographer, 2026)
1) Raghuram Rajan            2) Abhijit Banerjee
3) Amartya Sen                4) Jagdish Bhagwati
Ans: 3


Copyright © 2026 Ushodaya Enterprises Pvt Ltd All Rights Reserved

  • Facebook
  • Twitter
  • YouTube
  • Instagram
  • Telegram