జాతీయ చిన్న పరిశ్రమల దినోత్సవం

భారతదేశ పారిశ్రామిక వ్యవస్థలో చిన్నతరహా పరిశ్రమల పాత్ర ఎనలేనిది. ఇవి స్థానిక ఉత్పత్తుల తయారీలో కీలకం. ప్రధానంగా హస్తకళలను ప్రోత్సహిస్తూ, చేతి వృత్తిదారులకు ఆర్థిక స్వావలంబన కల్పిస్తున్నాయి. అంతేకాక కొత్త ఆవిష్కరణలను పెంపొందించడంలో, ఉపాధి కల్పనలో, ఆర్థిక వృద్ధిని ముందుకు తీసుకెళ్లడంలో ఇవి ముఖ్య భూమిక పోషిస్తున్నాయి. దేశాన్ని ఆర్థికంగా బలోపేతం చేయడంతోపాటు సంస్కృతిని కాపాడటంలో చిన్నతరహా పరిశ్రమలు పోషిస్తోన్న పాత్రను గుర్తుంచుకోవాలనే లక్ష్యంతో ఏటా ఆగస్టు 30న మన దేశంలో ‘జాతీయ చిన్న పరిశ్రమల దినోత్సవం’గా (National Small Industry Day) నిర్వహిస్తారు. దేశంలోని వైవిధ్యభరిత పారిశ్రామిక రంగంలో ఆవిష్కరణ, సంప్రదాయం, పారిశ్రామిక స్ఫూర్తిని పెంపొందించడంలో వీటి చొరవను ప్రశంసించడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.

• ప్లాంట్‌ యంత్రాల కోసం రూ.10 కోట్ల వరకు పెట్టుబడి పెట్టి, రూ.50 కోట్లలోపు టర్నోవర్‌ ఉంటే వాటిని చిన్న పరిశ్రమలుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్వచించింది. ఉదాహరణ: బొమ్మల తయారీ, కాగితం ఉత్పత్తి, ఆభరణాల తయారీ, బేకరీలు, ఆహార పదార్థాల తయారీ - ప్రాసెసింగ్, హస్తకళా ఉత్పత్తుల తయారీ, తోలు ఉత్పత్తుల తయారీ, చేతితో తయారు చేసే సౌందర్య సాధనాలు, ఖాదీ ఉత్పత్తులు మొదలైనవి.
• ఆర్థిక సర్వే 2025-26 ప్రకారం సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమలు దేశ పారిశ్రామిక, ఆర్థిక వ్యవస్థ వృద్ధికి తోడ్పడుతున్నాయి. దేశంలోని మొత్తం తయారీ రంగంలో సుమారు 35.4%, ఎగుమతుల్లో దాదాపు 48.58% వాటాను ఈ రంగం కలిగి ఉందని ఆర్థిక సర్వే పేర్కొంది. 7.47 కోట్లకు పైగా సంస్థలు, 32.82 కోట్లకు పైగా ఉద్యోగులతో ఎంఎస్‌ఎంఈలు వ్యవసాయం తర్వాత అత్యధిక ఉపాధి కల్పిస్తోన్న రంగంగా నిలిచాయి.
•  ప్రపంచవ్యాప్తంగా పరిశీలిస్తే మొత్తం వ్యాపార సంస్థల్లో ఎంఎస్‌ఎంఈలు సుమారు 90%, ఉపాధిలో 50% కంటే ఎక్కువ వాటాను కలిగి ఉన్నాయి. 2026-27 బడ్జెట్‌లో కేంద్రం ఎంఎస్‌ఎంఈలను బలోపేతం చేసేందుకు రూ.10 వేల కోట్లతో ఎంఎస్‌ఎంఈ గ్రోత్‌ ఫండ్‌ను ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. చిన్న పరిశ్రమలు ఎంఎస్‌ఎంఈ రంగంలో అంతర్భాగంగా ఉన్నాయి.
• స్వాతంత్య్రానంతరం వ్యవసాయాభివృద్ధితోపాటు పారిశ్రామిక అభివృద్ధికి ప్రభుత్వం అనేక కార్యక్రమాలు చేపట్టింది. ముఖ్యంగా చేతివృత్తులు, కుటీర పరిశ్రమల అభివృద్ధికి వివిధ కార్యక్రమాలు ప్రారంభించింది. అందులో భాగంగానే 1954లో చిన్నతరహా పరిశ్రమల బోర్డును ఏర్పాటు చేసింది. ఇది చిన్న పరిశ్రమల అభివృద్ధికి తీసుకోవాల్సిన చర్యల గురించి ప్రభుత్వానికి సలహాలు, సూచనలు అందిస్తుంది. 

చారిత్రక నేపథ్యం

దేశంలో చిన్నతరహా పరిశ్రమల అభివృద్ధికి మద్దతు కల్పించేందుకు ప్రభుత్వం 2000, ఆగస్టు 30న ఒక సమగ్ర విధాన ప్యాకేజీని ప్రకటించింది. చిన్న పరిశ్రమలకు మౌలిక సదుపాయాల కల్పన, సాంకేతిక అభివృద్ధి, చెల్లింపుల విధానంలో సమస్యలను తీర్చడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. దీనికి గుర్తుగా ఏటా ఆ తేదీన ‘జాతీయ చిన్న పరిశ్రమల దినోత్సవం’గా నిర్వహించాలని ప్రభుత్వం భావించింది. దీన్ని 2001 నుంచి ఏటా నిర్వహిస్తున్నారు.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. భారతదేశంలో జాతీయ చిన్న పరిశ్రమల దినోత్సవాన్ని ఏటా ఏ తేదీన నిర్వహిస్తారు?
(ఎంపీ ఐటీఐ ట్రైనింగ్‌ ఆఫీసర్, 2024), (డీఎస్‌ఎస్‌ఎస్‌బీ డీఓఈ పీఆర్‌టీ, 2022),(ఓఎస్‌ఎస్‌ఎస్‌సీ ఎల్‌ఎస్‌ఐ, ఫారెస్ట్‌ గార్డ్, 2024),

1) ఆగస్టు 25                2) ఆగస్టు 23

3) ఆగస్టు 30                4) ఆగస్టు 31

సమాధానం: 3

2. కింది ఎంత మొత్తంలో గరిష్ఠ ఆస్తులు కలిగిన సంస్థలను చిన్నతరహా పరిశ్రమగా పేర్కొంటారు?
(దిల్లీ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్‌ (ఎగ్జిక్యూటివ్‌), 2023)

1) రూ.5 లక్షలు                 2) రూ.కోటి

3) రూ.10 లక్షలు                4) రూ.10 కోట్లు

సమాధానం: 4

3. నేషనల్‌ స్మాల్‌ ఇండస్ట్రీ కార్పొరేషన్‌ను భారతదేశంలో కింది ఏ సంవత్సరంలో స్థాపించారు?
(ఆర్‌ఆర్‌బీ ఎన్‌టీపీసీ (గ్రాడ్యుయేట్‌ లెవల్‌), 2026)

1) 1954    2) 1982   3) 1955   4) 1975

సమాధానం: 3

4. కిందివాటిలో చిన్నతరహా పరిశ్రమ ఏది?
(బిహార్‌ ఎస్‌టెట్‌ టీజీటీ (సోషల్‌ సైన్స్‌), 2023)

1) చక్కెర పరిశ్రమ             2) కాగజ్‌ పరిశ్రమ

3) బొమ్మల పరిశ్రమ            4) ఎలక్ట్రానిక్స్‌ పరిశ్రమ

సమాధానం: 3

5. Small-scale industries in India in 1950 were defined as all those industries in which the maximum investment amounted to:
(SSC Stenographer, 2024)

1) 5 lakh        2) 7 lakh        3) 8 lakh        4) 6 lakh

Ans: 1

6. Which policy gave a major thrust to small-scale industries?
(SSC GD Constable, 2026)

1) 1948 Industrial Policy    2) 1956 Industrial Policy

3) 1977 Industrial Policy    4) 1980 Industrial Policy

Ans: 3

7. Pradhan Mantri Mudra Yojana comes under which of the following?
i. Ministry of Corporate Affairs
ii. Ministry of Rural Development
iii. Ministry of Finance
Select the correct answer from the code given below:
(UPPSC PCS, Paper-I Prelims, 2025)

1) Only i            2) ii and iii            3) Only iii            4) i and ii

Ans: 3

8. Which of the following categories of MSMEs constitutes the major share of MSME registration on the Udyam Registration Portal?
(RRB NTPC Graduate Level CBT-I, 2025)

1) Large        2) Micro        3) Small        4) Medium

Ans: 2