ముఖ్యమైన సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు (పార్ట్‌ - 4)

అత్యున్నత న్యాయస్థానం హోదాలో సుప్రీంకోర్టు వివిధ వివాదాల పరిష్కారంలో భాగంగా వెలువరించిన అభిప్రాయాలు, వ్యాఖ్యానాలు, తీర్పులు, ఇతర న్యాయ సమాచార అంశాలన్నింటినీ రికార్డు రూపంలో భద్రపరుస్తారు. దీన్ని కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ రికార్డ్‌గా పరిగణిస్తారు. ఇది దేశంలో అన్ని న్యాయస్థానాలకు దిక్సూచిగా, మార్గదర్శకంగా, నమూనాగా ఉంటుంది. భారత రాజ్యాంగంపై స్పష్టమైన అవగాహన పొందడంలో సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు ఎంతో ఉపయోగపడతాయి. గత మూడు భాగాల్లో 1950 నుంచి 2011 వరకు సుప్రీంకోర్టు వెలువరించిన ముఖ్యమైన తీర్పుల గురించి ఉంది. పార్ట్‌-4లో మరికొన్ని తెలుసుకుందాం..!

లిల్లీ థామస్‌ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా 

 ఈ కేసు పార్లమెంట్‌ లేదా శాసనసభ్యుల అనర్హతకు సంబంధించింది. శిక్ష పడిన చట్టసభ సభ్యుడు పదవిలో కొనసాగవచ్చా? అనే విషయాన్ని ఇది నేరుగా ప్రస్తావించింది. ఎన్నికల సంస్కరణల నేపథ్యంలో చాలా ముఖ్యమైన కేసుగా గుర్తింపు పొందింది. సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీతనాన్ని బలోపేతం చేసింది. ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951లోని నిబంధనలకు స్పష్టత ఇచ్చింది. 

నల్సా వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా 

సుప్రీంకోర్టు ఈ కేసులో ఇచ్చిన తీర్పు దేశంలో ట్రాన్స్‌జెండర్ల రాజ్యాంగ హక్కులను ప్రస్తావించింది. కోర్టు వారిని థర్డ్‌ జెండర్‌గా గుర్తించి, సమగ్ర రక్షణలు కల్పించింది. వారి సమానత్వం, గౌరవం, స్వీయ గుర్తింపు హక్కులను ధ్రువీకరించింది. బయోలాజికల్‌ సెక్స్‌ ఆధారంగా లింగ గుర్తింపును తిరస్కరించిన న్యాయస్థానం మానసిక లింగం ఆధారంగా గుర్తింపునకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. 

కె.ఎస్‌.పుట్టస్వామి వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా 

ఈ కేసు సందర్భంగా సుప్రీంకోర్టు గోప్యతా హక్కును (right to privacy) ప్రాథమిక హక్కుగా ప్రకటించింది. ఇది గోప్యతను వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, గౌరవం, స్వయంప్రతిపత్తితో ముడిపెట్టింది. ఆర్టికల్స్‌ 14, 19, 21 ప్రకారం గోప్యత అనేది జీవితం, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛలో అంతర్భాగమని కోర్టు ఏకగ్రీవంగా తీర్పు ఇచ్చింది. అలాగే ఆధార్‌ రాజ్యాంగబద్ధమని స్పష్టం చేసింది. 

షయారా బానో వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా

దీన్నే ‘ట్రిపుల్‌ తలాక్‌ కేసు’ అంటారు. ట్రిపుల్‌ తలాక్‌ రాజ్యాంగ విరుద్ధమని సుప్రీంకోర్టు ప్రకటించింది. దేశంలోని మహిళల హక్కులు, మత స్వేచ్ఛపై చర్చల్లో ఒక మలుపుగా నిలిచింది. ఇది ముస్లిం వర్గంలో తక్షణ విడాకులకు అవకాశం ఇచ్చే ట్రిపుల్‌ తలాక్‌ను నిషేధించే శాసన సంస్కరణకు పునాది వేసింది. కోర్టు తీర్పును అమలు చేయడానికి ప్రభుత్వం ‘తలాక్‌ చట్టం (ముస్లిం మహిళల వివాహ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం) 2019’ని రూపొందించింది. 

జోసఫ్‌ షైనీ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా 

ఇది వివాహబంధంలోని లింగ సమానత్వంపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. ఈ కేసు వ్యభిచారం, వ్యక్తిగత హక్కులపై చట్టపరమైన దృక్పథాల గురించి ఆలోచించేలా చేసింది. ఇండియన్‌ పీనల్‌ కోడ్‌ (ఐపీసీ)లోని సెక్షన్‌ 497 రాజ్యాంగ విరుద్ధమని కోర్టు పేర్కొనేలా చేసింది. ఇది స్త్రీ, పురుషులను సమానంగా చూడటంలో విఫలమైందని, భర్తకు భార్య వ్యక్తిగత ఆస్తి కాదని వెల్లడించింది.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. కింది ఏ సంవత్సరంలో సుప్రీంకోర్టు ట్రాన్స్‌జెండర్‌ వ్యక్తులను ‘థర్డ్‌జెండర్‌’గా ప్రకటించింది?

(యూపీ పోలీస్‌ ఎస్‌ఐ, 2021)

1) 2006   2) 2008   3) 2010   4) 2014

సమాధానం: 4

2. ట్రిపుల్‌ తలాక్‌ అనేది కింది దేనికి సంబంధించింది?

(ఆర్‌ఆర్‌బీ గ్రూప్‌ డి, 2018)

1) విడాకులు                2) విద్య

3) వివాహం                 4) వరకట్నం

సమాధానం: 1

3. జస్టిస్‌ కె.ఎస్‌. పుట్టస్వామి వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కేసు దేనికి సంబంధించింది?

(యూపీ పోలీస్‌ ఎస్‌ఐ, 2021)

1) నిరుపేదల జీవనోపాధి హక్కు            2) ఓటు హక్కు

3) ఫుట్‌పాత్‌ నివాసితుల ఆశ్రయ హక్కు        4) వ్యక్తుల గోప్యతా హక్కు

సమాధానం: 4

4. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్‌ చట్టం ముందు సమానత్వం, చట్టాల సమాన రక్షణకు హామీ ఇస్తుంది?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ హయ్యర్‌ సెకండరీ లెవల్, 2025)

1) ఆర్టికల్‌ 14                2) ఆర్టికల్‌ 19

3) ఆర్టికల్‌ 21                4) ఆర్టికల్‌ 32

సమాధానం: 1

5. In India, _______ is/are governed by the provisions of Section 29A of the Representation of the People Act, 1951.
(RRB Group D 2022)
1) withdrawal of candidature
2) appointment of dates for nominations, etc.
3) general duties of chief electoral officers
4) registration of political parties
Ans: 4
6. Under Section 8(1) of Religious Institutions (Prevention Of Misuse) Act, 1988, what is the period of disqualification for appointment in any religious institution if convicted?
(UP Police Assistant Operator, 2024)
1) Five years        2) Two years        3) Six years        4) Ten years
Ans: 3
7. The Constitutional Amendment Bill introduced in August 2025 prevents individuals in jail from holding which of the following positions?
(RRB Group D, 2025)
1) Directors of private corporations
2) Constitutional roles like Prime Minister and Chief Ministers
3) Heads of universities and colleges
4) Senior bank executive roles
Ans: 2