ముఖ్యమైన సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు (పార్ట్‌ - 2)

భారతదేశంలో సుప్రీంకోర్టు సర్వోన్నత న్యాయస్థానం. ఇది రాజ్యాంగానికి సంరక్షణకర్తగా వ్యవహరిస్తుంది. రాజ్యాంగ నియమాలకు అనుగుణంగా దేశ పరిపాలన జరిగేలా పర్యవేక్షిస్తుంది. తన తీర్పుల ద్వారా శాసన వ్యవస్థ, కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థలకు మార్గనిర్దేశం చేస్తుంది. అలాగే ఆ తీర్పులు కేవలం కేసులకు సంబంధించిన నిర్ణయాలుగా మాత్రమే ఉండవు. భవిష్యత్తు శాసనాలకు, కార్యనిర్వాహక చర్యలకు, న్యాయపరమైన తార్కిక ఆలోచనలకు అవి మార్గనిర్దేశం చేస్తాయి. పార్ట్‌ 1లో 1950 నుంచి 1973 వరకు సుప్రీంకోర్టు వెలువరించిన ముఖ్యమైన కేసుల గురించి తెలుసుకున్నాం. ఈ భాగంలో మరిన్ని విషయాలు చర్చిద్దాం..!

ఇందిరా గాంధీ వర్సెస్‌ రాజ్‌ నారాయణ్‌ కేసు (1975)

• ఇది ఎన్నికల కేసుగా ప్రసిద్ధి. చట్టబద్ధ పాలన, న్యాయ సమీక్ష, రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూప సిద్ధాంతాన్ని బలోపేతం చేయడం ద్వారా దేశ రాజ్యాంగ చరిత్రను మలుపుతిప్పిన కేసుగా దీన్ని పేర్కొంటారు. అధికారంలో ఉన్న ప్రధానిపై ఎన్నికల అవకతవకల ఆరోపణల గురించి పెట్టిన ఈ కేసు నిష్పక్షపాత ఎన్నికలు, రాజ్యాంగ సవరణలు, పార్లమెంటరీ అధికార పరిమితులపై కీలక ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది.
  30వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా తెచ్చిన ఆర్టికల్‌ 329ఎ(4) రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూప సూత్రాలను ఉల్లంఘించినందున, దాన్ని రాజ్యాంగ విరుద్ధంగా ప్రకటించింది.

మేనకా గాంధీ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కేసు (1978)

• ఈ కేసు సందర్భంగా సుప్రీంకోర్టు ఆర్టికల్‌ 21 నిర్దేశించే జీవించే హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ గురించి వ్యాఖ్యానించింది. 1967 పాస్‌పోర్టు చట్టంలోని సెక్షన్‌ 10(3)(సి) కింద మేనకా గాంధీ పాస్‌పోర్ట్‌ను ప్రభుత్వం జప్తు చేసినప్పుడు కేసు ప్రారంభమైంది.
  ఈ కేసు 14, 19, 21 నిబంధనల మధ్య అవినాభావ సంబంధాన్ని మొదటగా గుర్తించి, తద్వారా వ్యక్తి స్వేచ్ఛకు సమగ్రత లభిస్తుందని పేర్కొంది. ఈ కేసు ద్వారా సుప్రీంకోర్టు ప్రాథమిక హక్కుల పరిధిని విస్తరింపజేసింది.

మినర్వా మిల్స్‌ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కేసు (1980)

• ఈ కేసు ఆర్టికల్‌ 368 కింద రాజ్యాంగాన్ని సవరించడానికి పార్లమెంట్‌కు ఉన్న అధికార పరిమితులను స్పష్టం చేసింది. పార్లమెంట్‌కు ఉండే సవరణ అధికారం సంపూర్ణం కాదని, అది రాజ్యాంగం వల్లే పరిమితం అవుతుందని కోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది.
• 1976 నాటి 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా రాజ్యాంగానికి చేర్చిన ఆర్టికల్‌ 368(4), ఆర్టికల్‌ 368(5)లను సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసింది. దీని ద్వారా ఈ తీర్పు రాజ్యాంగ ఆధిక్యతను, న్యాయ సమీక్షను, ప్రాథమిక హక్కులు - రాజ్య విధాన నిర్దేశక సూత్రాల మధ్య సమతౌల్యతను బలపరిచి; అధికార కేంద్రీకరణకు వ్యతిరేకంగా శాశ్వత రక్షణ కవచాన్ని ఏర్పరిచింది.
  ఎస్‌.పి. గుప్తా వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కేసు (1981)
• ఈ కేసులో న్యాయ నియామకాలు, న్యాయమూర్తుల బదిలీలు, న్యాయవ్యవస్థ స్వాతంత్య్రం, ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యం లాంటి అంశాలు పరిగణనలోకి తీసుకున్నారు. దీన్ని మొదటి న్యాయమూర్తుల కేసు (First Judges Case) అని కూడా పిలుస్తారు.
• ఈ కేసు ద్వారా మనదేశంలో ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యం (పబ్లిక్‌ ఇంట్రెస్ట్‌ లిటిగేషన్‌ - పిల్‌)కు సంబంధించి కొత్త అధ్యాయం మొదలైంది. జస్టిస్‌ పి.ఎన్‌.భగవతి ‘పిల్‌’కు సరైన నిర్వచనం ఇచ్చారు. న్యాయ లేదా రాజ్యాంగపరమైన హక్కులు ఉల్లంఘనకు గురైతే ఎవరైనా ఆర్టికల్‌ 32 ప్రకారం సుప్రీంకోర్టులో, ఆర్టికల్‌ 226 ప్రకారం హైకోర్టులో పిల్‌ వేయవచ్చని పేర్కొన్నారు.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. కింది ఏ కేసులో పాస్‌పోర్ట్‌ను వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛలో భాగంగా పరిగణించారు?
(టీఎన్‌పీఎస్సీ గ్రూప్‌ 1, 2015)

1) ఏకే గోపాలన్‌ (1950)

2) ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ న్యూస్‌పేపర్స్‌ (1985)

3) మినర్వా మిల్స్‌ (1980)

4) మేనకా గాంధీ (1978)

సమాధానం: 4

2. ఇందిరా సహాని వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కేసు కింది దేనికి సంబంధించింది?
(ఎస్‌ఎస్‌సీ ఎంటీఎస్, 2019)

1) పంచాయతీ ఎన్నికలు

2) రిజర్వేషన్లు

3) పని ప్రదేశంలో మహిళలపై వేధింపులు

4) పోలీసు సంస్కరణలు

సమాధానం: 2

3. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 21 దేన్ని కల్పిస్తుంది?
(ఓపీఎస్సీ ఓఏఎస్, 2018)

1) జీవించే హక్కు మాత్రమే

2) వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ హక్కు మాత్రమే

3) స్వేచ్ఛ, గోప్యత హక్కు

4) జీవించే హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ హక్కు, గోప్యత హక్కు

సమాధానం: 4

4. ఎస్‌.పి. గుప్తా వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కేసులో సంప్రదింపులు అంటే అంగీకారం కాదని, కేవలం అభిప్రాయాల మార్పిడి అని ఏ సంవత్సరంలో సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చిది?
(డీఎస్‌ఎస్‌ఎస్‌బీ టీజీటీ (మ్యాథ్స్‌), 2025)

1) 1981 2) 1993 3) 1998 4) 1990

సమాధానం: 1

5. కింది ఏది న్యాయమూర్తుల బదిలీ కేసుగా పేరొందింది?
(ఎంపీ వ్యాపం ఏఏఓ, 2018)

1) శంకరీ ప్రసాద్‌ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కేసు

2) ఎస్‌.పి. గుప్తా వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కేసు

3) సుబ్రమణియన్‌ స్వామి వర్సెస్‌ ఏ రాజా కేసు

4) సుప్రీంకోర్టు అడ్వకేట్స్‌ ఆన్‌ రికార్డ్‌ అసోసియేషన్‌ వర్సెస్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కేసు

సమాధానం: 2

6. Who signed the proclamation of Emergency in 1975?
(DSSSB Jail Warder Official Paper 2019)
1) VV Giri 2) BD Jatti
3) Fakhruddin Ali Ahmed 4) Giani Zail Singh
Ans: 3
7. When was the internal emergency declared in India during the period of Indira Gandhi as Prime Minister?
(RRB JE CBT I 2019)
1) 1984 2) 1973 3) 1978 4) 1975
Ans: 4
8. Which one of the following statements with regard to Maneka Gandhi vs. Union of India case, 1978 is not correct?
(UPSC CAPF Paper - I: Official Paper 2021)
1) It was held that Article 19 and Article 21 are not watertight compartments.
2) It was held that a law coming under Article 21 may not satisfy the requirements of Article 19.
3) A fair trial eliminates the biases against the accused in the trial.
4) The right to life under Article 21 does not include the right to die.
Ans: 4
9. 'Unruly law is no law.' In which case did the Supreme Court of India confirm this principle?
(BSSC CGL (Mains) Exam Official Paper 2016)
1) Union Carbide Case 2) Maneka Gandhi case
3) Indra Sahni Case 4) Shah Bano Case
Ans: 2
10. Which Article declares that no person shall be deprived of his life or personal liberty except according to the procedure established by law?
(UP Police SI Official PYP 2021)
1) Article 19 2) Article 22 3) Article 21 4) Article 24
Ans: 3