గవర్నర్‌ జనరల్స్‌ - వైస్రాయ్‌లు (పార్ట్‌ - 3)

ఒక వ్యాపార సంస్థగా భారత్‌లో అడుగుపెట్టిన ఈస్టిండియా కంపెనీ మొదట బెంగాల్‌లో రాజ్యాధికారాన్ని చేపట్టింది. అక్కడి నుంచే మన దేశంలో సామ్రాజ్యవాద చరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టింది. అనతికాలంలోనే దేశవ్యాప్తంగా అనేక సంస్థానాలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకుని, సువిశాల సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించింది. ఈ విధంగా జయించిన ప్రాంతాల పాలన నిర్వహణ కోసం ఉద్యోగ బృందాన్ని నియమించుకోవాల్సిన అవసరం కంపెనీకి ఏర్పడింది. అలా వచ్చినవారే గవర్నర్‌-జనరల్స్, వైస్రాయ్‌లు. పార్ట్‌-1, పార్ట్‌-2లో బెంగాల్‌ గవర్నర్‌ జనరల్స్, భారతదేశ గవర్నర్‌-జనరల్స్‌ గురించి తెలుసుకున్నాం. ఇప్పుడు వైస్రాయ్‌ల గురించి చర్చిద్దాం.1757 నుంచి 1857 మధ్య కాలంలో ఈస్టిండియా కంపెనీ లాభాలను వృద్ధి చేసుకుంటూ, సామ్రాజ్యవాదాన్ని అవలంబిస్తూ అధికారాన్ని మరింత సుస్థిరం చేసుకుంది. 1857 సిపాయి తిరుగుబాటు తర్వాత బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం ఈస్టిండియా కంపెనీ నిర్వహణలో లోపాలను గమనించింది. భారతదేశ పాలనను పర్యవేక్షించడానికి ఒక ప్రతినిధిని నియమించాలని నిర్ణయించింది. ఫలితంగా ఆంగ్లేయులు భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1858ని ప్రవేశపెట్టారు.

• 1858, నవంబరు 1న బ్రిటిష్‌ రాణి విక్టోరియా మహారాణి భారతదేశ పరిపాలన బాధ్యతలు స్వీకరిస్తూ ఒక ప్రకటన జారీ చేశారు. దీని ప్రకారం, భారతదేశ గవర్నర్‌ జనరల్‌ అనే పదవిని భారతదేశ వైస్రాయ్‌గా మార్చారు. వైస్రాయ్‌ని బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వమే నేరుగా నియమించేది. భారతదేశ మొదటి వైస్రాయ్‌ లార్డ్‌ కానింగ్‌. బ్రిటిష్‌ - ఇండియాలో 1858 నుంచి వైస్రాయ్‌ల ద్వారానే ఆంగ్లేయుల పాలన సాగింది.  

లార్డ్‌ కానింగ్‌

డల్హౌసీ తర్వాత 1856లో లార్డ్‌ కానింగ్‌ భారతదేశ గవర్నర్‌ జనరల్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1858 భారత ప్రభుత్వ చట్టం ద్వారా భారతదేశ తొలి వైస్రాయ్‌గా (రాజప్రతినిధి) మారి, 1862 వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగాడు. 1860లో ఇంగ్లిష్‌ క్రిమినల్‌ చట్టం స్థానంలో భారత శిక్షాస్మృతిని ప్రవేశపెట్టడం; సివిల్, క్రిమినల్‌ విషయాల్లో కోర్టు విధివిధానాలను నియంత్రించే 1859 సివిల్‌ ప్రొసీజర్‌ కోడ్, 1861 క్రిమినల్‌ ప్రొసీజర్‌ కోడ్‌లు ఈయన హయాంలోనే వచ్చాయి.  

లార్డ్‌ ఎల్గిన్‌ 1

అసలు పేరు జేమ్స్‌ బ్రూస్‌. 1961-63 వరకు భారత వైస్రాయ్‌గా ఉన్నారు. ఈ పదవి చేపట్టక ముందు ఆయన జమైకా గవర్నర్‌ (1842-46), కెనడా గవర్నర్‌ జనరల్‌ (1847-54)గా పనిచేశారు. అంతర్గత స్థిరత్వాన్ని కాపాడటం, లార్డ్‌ కానింగ్‌ రూపొందించిన కొత్త పాలనా విధానాలను అమలు చేయడం, వాయవ్య సరిహద్దుల్లో (పాకిస్థాన్, ఆఫ్గనిస్థాన్‌) శాంతి భద్రతలు పర్యవేక్షించడం లాంటివి ఈయన పదవీకాలంలో ప్రధానంగా జరిగాయి.

లార్డ్‌ జాన్‌ లారెన్స్‌ 

ఈయన 1964 నుంచి 1869 వరకు భారతదేశ వైస్రాయ్‌గా పనిచేశారు. అంతకు ముందు మొదటి ఆంగ్లో-సిక్కు యుద్ధ సమయంలో జలంధర్‌ కమిషనర్‌గా ఉన్నారు. ఈయన హయాంలో ఒడిశా, రాజపుతానా, బుందేల్‌ఖండ్‌లో మహా కరవులు సంభవించాయి. కరవు కమిషన్‌ ఏర్పాటు, యూరప్‌ - భారత్‌ మధ్య టెలిగ్రాఫ్‌ లైన్ల ప్రారంభం, పంజాబ్‌ కౌలు చట్టం అమలు, భూటాన్‌తో యుద్ధం, "the policy of “masterly inactivity” మొదలైనవి ఈయన పదవీకాలంలో ప్రముఖమైనవి. 

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. 1872లో భారత వైస్రాయ్‌గా ఉన్న లార్డ్‌ మాయో ఎక్కడ హత్యకు గురయ్యారు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీహెచ్‌ఎస్‌ఎల్, 2019)

1) పోర్ట్‌బ్లెయిర్‌             2) కోల్‌కతా

3) డయ్యూ             4) ఢిల్లీ

సమాధానం: 1

2. లార్డ్‌ కానింగ్‌ భారతదేశ గవర్నర్‌ జనరల్‌గా ఏ కాలంలో పనిచేశారు?

(డీఎస్‌ఎస్‌ఎస్‌బీ టీజీటీ సోషన్‌ స్టడీస్, 2018)

1) 1857 - 1863               2) 1858 - 1862

3) 1856 - 1862               4) 1855 - 1861

సమాధానం: 3

3. భారతదేశ మొదటి వైస్రాయ్‌ ఎవరు?

(ఆర్‌పీఎఫ్‌ కానిస్టేబుల్, 2019)

1) లార్డ్‌ వెల్లస్లీ                 2) లార్డ్‌ కానింగ్‌

3) లార్డ్‌ కార్న్‌వాలీస్‌             4) లార్డ్‌ మాయో

సమాధానం: 2

4. పదవిలో ఉండగా హత్యకు గురైన ఏకైక భారత వైస్రాయ్‌ ఎవరు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీజీఎల్‌ టైర్‌ 1, 2017)

1) లార్డ్‌ మాయో             2) లార్డ్‌ నార్త్‌బ్రూక్‌

3) లార్డ్‌ ఎల్గిన్‌               4) లార్డ్‌ లిట్టన్‌

సమాధానం: 1

5. Lord Canning announced a Durbar after the Revolt of 1857 at:
(RPF Constable, 2025)
1) Agra        2) Lucknow        3) Delhi         4) Allahabad
Ans: 4
6. Who became the last governor-general and first viceroy of India during the rule of the British crown?
(NTPC CBT-I 2021)
1) Lord Canning            2) Lord William Bentinck
3) Sir John Macpherson        4) Lord Dalhousie
Ans: 1
7. Which of the following statements is/are correct in the context of the consequences of the 1857 revolt?
I. Lord Canning held Durbar at Allahabad in November 1857.
II. The Indian administration was taken over by Queen Victoria.
(RPF Constable, 2025)
1) Neither I nor II            2) Both I and II        
3) Only I                4) Only II
Ans: 4
8. Who was the first Viceroy to use Peterhoff, Shimla as the official residence?
(SSC CGL Tier 1, 2018)
1) Lord Ripon            2) Lord John Lawrence
3) Lord North Brook        4) Lord Elgin
Ans: 4