భారతదేశంలోని సాంస్కృతిక సంస్థలు (పార్ట్‌ - 2)

ఒక దేశానికి చెందిన సంస్కృతి, శాస్త్రీయ, పర్యావరణ పరిజ్ఞానాన్ని పరిరక్షించడం, వ్యాఖ్యానించడం, వ్యాప్తి చేయడం లాంటివి నిర్వహించేవే సాంస్కృతిక సంస్థలు. ఇవి చరిత్ర, విజ్ఞానశాస్త్రం, పర్యావరణానికి సంబంధించిన అంశాలపై పౌరులకు సమాచారం అందించి, అవగాహన కల్పించే కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తాయి. అలాగే దేశానికి సంబంధించిన గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని పరిరక్షించడంలో, ప్రోత్సహించడంలో ముఖ్యపాత్ర పోషిస్తాయి. ఇవి అభ్యాసం, సృజనాత్మకత, సాంస్కృతిక మార్పిడికి ముఖ్య కేంద్రాలుగా పనిచేస్తాయి. ప్రపంచ చరిత్ర, విభిన్న సంస్కృతులపై లోతైన అవగాహనను పెంపొందిస్తాయి. పార్ట్‌-1లో మన దేశంలోని ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక సంస్థల (Cultural Institutions in India) గురించి తెలుసుకున్నాం. ఈ భాగంలో మిగతావి చూద్దాం!

ఇందిరా గాంధీ నేషనల్‌ సెంటర్‌ ఫర్‌ ది ఆర్ట్స్‌ 

ఇందిరా గాంధీ జయంతి సందర్భంగా నాటి ప్రధాని రాజీవ్‌ గాంధీ 1985, నవంబరు 19న దీన్ని ప్రారంభించారు. ఇది సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ అధీనంలో పనిచేసే స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ. దీని ప్రధాన కార్యాలయం న్యూదిల్లీలో ఉంది. బెంగళూరు, వారణాసి, గౌహతిలో ప్రాంతీయ కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. ఐజీఎన్‌సీఏలో ఆరు క్రియాత్మక విభాగాలు ఉన్నాయి. 

సెంటర్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిసోర్సెస్‌ అండ్‌ ట్రైనింగ్‌  

సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ 1979, మేలో సెంటర్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిసోర్సెస్‌ అండ్‌ ట్రైనింగ్‌ (సీసీఆర్‌టీ)ని ఏర్పాటు చేసింది. దీని స్థాపనలో డాక్టర్‌ కపిల వాత్సాయన్, కమలాదేవి ఛటోపాధ్యాయ ముఖ్యభూమిక పోషించారు. దీని ప్రధాన కార్యాలయం న్యూదిల్లీలో ఉంది. ఉదయ్‌పూర్, హైదరాబాద్, గౌహతిలో ప్రాంతీయ కార్యాలయాలున్నాయి.

నేషనల్‌ ఆర్కైవ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా 

ఇది అపురూపమైన రికార్డులను సంరక్షిస్తుంది. దీన్ని 1891, మార్చి 11న కోల్‌కతాలో ‘ఇంపీరియల్‌ రికార్డ్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ (ఐఆర్‌డీ)’ పేరుతో స్థాపించారు. 1911లో దీని కార్యాలయాన్ని దిల్లీకి తరలించారు. స్వాతంత్య్రానంతరం ఐఆర్‌డీ పేరును నేషనల్‌ ఆర్కైవ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (ఎన్‌ఏఐ)గా మార్చారు. దీనికి భోపాల్‌లో ప్రాంతీయ కార్యాలయం; భువనేశ్వర్, జైపూర్, పుదుచ్చేరిలో రికార్డ్స్‌ కేంద్రాలు ఉన్నాయి.

ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిలేషన్స్‌  

స్వతంత్ర భారతదేశ మొదటి విద్యాశాఖ మంత్రి మౌలానా అబుల్‌ కలాం ఆజాద్‌ 1950, ఏప్రిల్‌ 9న ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిలేషన్స్‌ (ఐసీసీఆర్‌)ను నెలకొల్పారు. ఇది   సాంస్కృతిక కేంద్రాల నెట్‌వర్క్‌ ద్వారా విదేశాల్లో భారతీయ సంస్కృతిని విస్తృతంగా ప్రచారం చేస్తోంది. 1970 వరకు ఐసీసీఆర్‌ కేంద్ర విద్యాశాఖ ఆధ్వర్యంలో ఉంది. తర్వాత దీన్ని విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ పాలనా పరిధిలోకి మార్చారు. ఐసీసీఆర్‌ ప్రధాన కార్యాలయం న్యూదిల్లీలో ఉంది. 

ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ హిస్టారికల్‌ రిసెర్చ్‌ 

కేంద్ర విద్యాశాఖ 1972, మార్చి 27న దీన్ని ఏర్పాటు చేసింది. నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక పరిశోధనను ప్రోత్సహించడం, దిశానిర్దేశం చేయడం, నిష్పాక్షికమైన - శాస్త్రీయ చారిత్రక రచనను పెంపొందించడం ఐసీహెచ్‌ఆర్‌ ముఖ్య లక్ష్యాలు. ప్రధాన కార్యాలయం న్యూదిల్లీలో ఉంది. ఇది ఆరునెలలకోసారి ‘ఇండియన్‌ హిస్టారికల్‌ రివ్యూ’, ‘ఇతిహాస్‌’ (హిందీలో) అనే రెండు పత్రికలను ప్రచురిస్తుంది. 

గత పరీక్షల్లో అడిగిన  ప్రశ్నలు

1. ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిలేషన్స్‌ను ఎవరు స్థాపించారు?

(యూపీ టీజీటీ ఆర్ట్స్, 2021)

1) కపిల వాత్సాయన్‌                     2) డాక్టర్‌ కరణ్‌ సింగ్‌

3) మౌలానా అబుల్‌ కలాం ఆజాద్‌            4) డాక్టర్‌ అబ్దుల్‌ కలాం

సమాధానం: 3

2. నేషనల్‌ ఆర్కైవ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా ఏ సంవత్సరంలో ఏర్పాటైంది?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీజీఎల్‌ టైర్‌ 1, 2022)

1) 1930   2) 1912    3) 1891   4) 1865

సమాధానం: 3

3. భారత ప్రభుత్వం సెంటర్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిసోర్సెస్‌ అండ్‌ ట్రైనింగ్‌ (సీసీఆర్‌టీ)ని ఎప్పుడు ఏర్పాటు చేసింది?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ గ్రాడ్యుయేట్‌ లెవల్, 2020)

1) 1999       2) 1969       3) 1979       4) 1989

సమాధానం: 3

4. ఇందిరా గాంధీ నేషనల్‌ సెంటర్‌ ఫర్‌ ది ఆర్ట్స్‌ ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది?

(ఆర్‌ఆర్‌బీ ఎన్‌టీపీసీ టైర్‌ 1, 2016)

1) న్యూదిల్లీ                 2) కోల్‌కతా

3) లఖ్‌నవూ                 4) ముంబయి

సమాధానం: 1

5. At which of the following places is the Nehru Memorial Museum and Library located?
(SSC CPO, 2020)
1) Kolkata        2) Prayagraj        3) Mumbai        4) New Delhi
Ans: 4
6. Indian Council of Historical Research, an autonomous organization, was set up by the Government of India in _______.
(SSC CHSL Exam Tier-I, 2023)
1) 1991        2) 1982        3) 1972        4) 1962
Ans: 3
7. Nadi Utsav 2024 was inaugurated at the ______.
(RRB ALP CBT-I, 2024)
1) National Museum
2) Lalit Kala Akademi
3) India Habitat Centre
4) Indira Gandhi National Centre for the Arts (IGNCA)
Ans: 4
8. Project PARI is an initiative launched by which of the following organisations / Ministries to celebrate and enhance the public art scene in India?
(RRB Technician Grade III, 2024)
1) Lalit Kala Akademi 
2) Union Ministry of Culture
3) Centre for Cultural Resources and Training (CCRT)
4) Sahitya Akademi
Ans: 2