భారతదేశ చరిత్రలో ముఖ్యమైన యుద్ధాలు (పార్ట్‌ - 2)

ప్రాచీన కాలం నుంచి ఆధునిక యుగం వరకు భారతదేశ చరిత్రలో అనేక యుద్ధాలు జరిగాయి. మన ఉపఖండంలో రాజ్యాలు - సామ్రాజ్యాల ఆవిర్భావం, వలసవాద శక్తుల ఉత్థాన పతనాలను తీర్చిదిద్దడంలో ఇవి ముఖ్య భూమిక పోషించాయి. పార్ట్‌-1లో యుద్ధాల విభజన, ప్రాచీన భారతదేశ చరిత్రలో జరిగిన యుద్ధాల గురించిన సమాచారం ఉంది. ఈ భాగంలో మధ్యయుగ కాలంలో జరిగిన ప్రధాన యుద్ధాల గురించి తెలుసుకుందాం..!

• క్రీ.శ.700 నుంచి క్రీ.శ.1700 వరకు జరిగిన యుద్ధాలు ఈ కోవలోకి వస్తాయి. ఆ సమయంలో రాజపుత్రులు, ఢిల్లీ సుల్తానుల రాజ్యాలపై విదేశీ రాజుల దండయాత్రలు జరిగాయి. అలాగే మధ్యయుగంలో దేశంలో ఆధిపత్యం కోసం రాజకీయ పోరాటాలు, సైనిక సంఘర్షణలు పెరిగాయి. ఈ యుద్ధాల కారణంగా భారత సామాజిక, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక, రాజకీయ ముఖచిత్రంలో అనేక మార్పులు చోటు చేసుకున్నాయి.

మొదటి తరైన్‌ యుద్ధం (First Battle of Tarain)

మధ్యయుగ భారతదేశ చరిత్రలో ఒక కీలక మలుపుగా తరైన్‌ యుద్ధాన్ని పేర్కొంటారు. ఇది క్రీ.శ.1191లో మహమ్మద్‌ ఘోరీ నాయకత్వంలోని టర్కిష్‌ తెగ అయిన ఘారిడ్లకు (Ghurids); అజ్మీర్‌ పాలకుడు పృథ్వీరాజ్‌ చౌహాన్‌ నేతృత్వంలోని రాజపుత్రులకు మధ్య జరిగింది. ఈ యుద్ధం ప్రస్తుత హరియాణాలోని తారావోరి (తరైన్‌) ప్రాంతంలో జరిగింది. రాజపుత్రులంతా ఐక్యంగా పోరాడి ఘోరీ మహమ్మద్‌ సైన్యాన్ని ఓడించారు.

రెండో తరైన్‌ యుద్ధం (Second Battle of Tarain)

మహమ్మద్‌ ఘోరీ, పృథ్వీరాజ్‌ చౌహన్‌ మధ్య క్రీ.శ.1192లో హరియాణాలోని తారావోరి (తరైన్‌) ప్రాంతంలో ఈ యుద్ధం జరిగింది. ఇందులో ఘోరీ విజయం సాధించాడు. ఈ సంగ్రామం మధ్యయుగ భారతదేశ చరిత్రలో కీలక మార్పుకి నాంది పలికింది. ఉత్తర భారతంలో రాజపుత్రుల శక్తి క్షీణించి, ముస్లింల పాలనకు మార్గం సుగమమైంది. ఈ రెండు తరైన్‌ యుద్ధాలను ‘స్థానేశ్వర్‌ యుద్ధాలు’ అని కూడా పిలుస్తారు.

చందేవార్‌ యుద్ధం (Battle of Chandawar)

ఈ యుద్ధాన్ని ఉత్తర భారతదేశ చరిత్రలో కీలకఘట్టంగా పేర్కొంటారు. ఇది క్రీ.శ.1194లో మహమ్మద్‌ ఘోరీకి, కనౌజ్‌ పాలకుడైన జయచంద్రుడికి మధ్య జరిగింది. సారవంతమైన గంగా పరీవాహక ప్రాంతంలో ఘారిడ్‌ సామ్రాజ్య విస్తరణకు ఇది దోహదం చేసింది. ఈ యుద్ధం ఆగ్రా సమీపంలోని యమునా నది తీరాన ఫిరోజాబాద్‌ దగ్గర్లో ఉన్న చందేవార్‌ (ప్రస్తుత చందవాల్‌) వద్ద జరిగింది. 

కిలి యుద్ధం (Battle of Kili)

ఈ యుద్ధం క్రీ.శ.1299లో కుత్లుగ్‌ ఖ్వాజా నాయకత్వంలోని చగతై ఖానేట్‌ (Chagatai Khanate) మంగోల్‌ దళాలకు అల్లాఉద్దీన్‌ ఖిల్జీ నేతృత్వంలోని ఢిల్తీ సుల్తానేట్‌కు మధ్య జరిగింది. మంగోలులు మధ్య ఆసియాలోని యురల్‌ పర్వతాల నుంచి గోబీ ఎడారి వరకు విస్తరించిన ప్రాంతంలో నివసించిన సంచార జాతి ప్రజలు. ఈ యుద్ధంలోఅల్లాఉద్దీన్‌ విజయం సాధించాడు.  

ఢిల్లీ యుద్ధం (Battle of Delhi)

దీన్నే తైమూర్‌ దండయాత్రగా పేర్కొంటారు. మధ్యయుగ భారతదేశ చరిత్రలోనే అత్యంత వినాశకరమైన విదేశీదాడుల్లో ఇది ఒకటి. ఈ యుద్ధం క్రీ.శ.1398లో మధ్య ఆసియా పాలకుడు, తైమూరిడ్‌ సామ్రాజ్య స్థాపకుడైన అమీర్‌ తైమూర్‌కి, తుగ్లక్‌ వంశానికి చెందిన సుల్తాన్‌ నసీరుద్దీన్‌ మహమూద్‌ షా తుగ్లక్‌ నడుమ జరిగింది. ఈ సంగ్రామంలో గెలిచిన తైమూర్‌ ఢిల్లీని కొల్లగొట్టి, నగరాన్ని నాశనం చేశాడు.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. మొదటి తరైన్‌ యుద్ధంలో ఎవరు విజయం సాధించారు?

(హెచ్‌ఎస్‌ఎస్‌సీ జేఈ ఈఈ, 2019)

1) మహమ్మద్‌ ఘోరీ        2) గోవిత దై

3) పృథ్వీరాజ్‌ చౌహాన్‌       4) జయచంద్ర

సమాధానం: 3

2. క్రీ.శ.1194లో మహమ్మద్‌ ఘోరీకి కింది ఎవరికి మధ్య చందేవార్‌ యుద్ధం జరిగింది?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ జేఈ ఎలక్ట్రికల్‌ 2024)

1) జయచంద్రుడు    2) గోవింద చంద్ర

3) విజయచంద్ర      4) హరిశ్చంద్ర

సమాధానం: 1

3. మొదటి తరైన్‌ యుద్ధం ఎప్పుడు జరిగింది?

(డబ్ల్యూబీసీఎస్‌ ప్రిలిమ్స్, 2020)

1) క్రీ.శ.1175                2) క్రీ.శ.1191

3) క్రీ.శ.1192                4) క్రీ.శ.1206

సమాధానం: 2

4. చందేవార్‌ యుద్ధం మహమ్మద్‌ ఘోరీకి కింది ఏ రాజ వంశానికి చెందిన కనౌజ్‌ పాలకుడైన జయచంద్రుడికి మధ్య జరిగింది?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ జీడీ, 2021)

1) గహద్వాల                2) బాక్ట్రియన్‌

3) గుప్త                      4) చౌహాన్‌

సమాధానం: 1

5. Who defeated Prithviraj Chauhan in the second battle of Tarain in 1192 AD? 
(SSC MTS,  2022)
1) Babur                    2) Iltutmish            
3) Muhammad Ghori            4) Alauddin Khalji 
Ans: 3
6. Prithviraj Chauhan and Muhammad Ghori fought the battle of ______.
(SSC CGL Tier-I, 2021)
1) Tallikota            2) Chanderi            3) Tarain            4) Chausa
Ans: 3
7. Between who among the following did the Battle of Chandawar take place?
(SSC CHSL, Tier-I, 2023)
1) Jaychand and Mahmood Gaznavi    
2) Jaychand and Muhammad Ghori
3) Prithviraj III and Mahmood Gaznavi
4) Prithviraj III and Muhammad Ghori
Ans: 2
8. With reference to Indian history, consider the following statements:
i. The first Mongol invasion of India happened during the reign of Jalal-ud-din Khalji.
ii. During the reign of Ala-ud-din Khalji, one Mongol assault marched up to Delhi and besieged the city.
iii. Muhammad-bin-Tughlaq temporarily lost portions of north-west of his kingdom to Mongols.
Which of the statements given above is/are correct?
(UPSC Civil Services Exam, 2022)
1) i and ii        2) ii only        3) i and iii        4) iii only
Ans: 2