అనిబిసెంట్‌

అనిబిసెంట్‌ ప్రముఖ రాజకీయ నాయకురాలు, స్వాతంత్య్ర సమరయోధురాలు, మహిళా హక్కుల కార్యకర్త. భారతదేశ జాతీయోద్యమంలో కీలకపాత్ర పోషించారు. తన నాయకత్వం, దార్శనికత ద్వారా ఎందరికో స్ఫూర్తిగా నిలిచారు. అందరికీ విద్య, సామాజిక సంస్కరణలు, స్వయంపాలన కోసం పోరాడారు. భారతదేశంలో థియోసఫీని వ్యాప్తి చేయడంతోపాటు ప్రపంచవ్యాప్తంగా దేశ సంస్కృతి, తత్వశాస్త్రం, ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాల గురించి అవగాహన కల్పించడంపై దృష్టిసారించారు. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షురాలిగానూ పనిచేశారు. ప్రపంచంలోని విశిష్ట మహిళల్లో ఒకరిగా పేరుగాంచారు. అక్టోబరు 1న అనిబిసెంట్‌ జయంతి సందర్భంగా పోటీపరీక్షల కోణంలో ఆమె జీవితంలో ముఖ్యాంశాలు తెలుసుకుందాం..!

• ఈమె అసలు పేరు అనీఉడ్స్‌. 1847, అక్టోబరు 1న లండన్‌లో జన్మించారు. ఆమె తల్లిదండ్రులు ఐర్లాండ్‌ నుంచి ఇంగ్లండ్‌కు వలస వచ్చారు. అనిబిసెంట్‌ 1874లో నేషనల్‌ సెక్యులర్‌ సొసైటీ అనే సంస్థలో చేరారు. 1897లో చార్లెస్‌ బ్రాడ్‌లాతో కలిసి Why I Do Not Believe in God అనే పేరుతో కరపత్రం రచించారు. లౌకికవాదులను ఇది ఎంతగానో ఆకర్షించింది. 
• 1888లో లండన్‌లో ఒక అగ్గిపెట్టెల కర్మాగారంలో పనిచేసే మహిళా కార్మికులకు మెరుగైన పని వసతులు కల్పించాలని, ఆరోగ్య సంరక్షణ కోసం చర్యలు చేపట్టాలని వారితో కలిసి సమ్మె చేశారు. ఈ విషయంపై ఆమె కోర్టులో కేసు వేసి, గెలిచారు.
• 1889లో అనిబిసెంట్‌ దివ్యజ్ఞాన సమాజ (థియోసాఫికల్‌ సొసైటీ) స్థాపకులైన హెలెనా బ్లావట్స్కీని కలిశారు. ఇది ఆమె జీవితాన్ని మలుపుతిప్పింది. ఆధ్యాత్మిక తత్వాలను అన్వేషించడం, విశ్వమానవ సౌభ్రాతృత్వాన్ని పెంపొందించడమే లక్ష్యంగా 1875లో హెలెనా బ్లావట్స్కీ, హెన్రీ స్టీల్‌ ఓల్కాట్‌ థియోసాఫికల్‌ సొసైటీని న్యూయార్క్‌లో స్థాపించారు. 1889లో ఇందులో చేరిన అనిబిసెంట్‌ దివ్యజ్ఞాన సమాజాన్ని భారత్‌లో విస్తరించేందుకు ఆ సంస్థ ప్రతినిధిగా 1893లో భారత్‌కు వచ్చారు. అదే ఏడాది చికాగోలో జరిగిన ప్రపంచ మతాల సభ (World Parliament of Religions)లో ఆమె థియోసాఫికల్‌ సొసైటీకి ప్రాతినిధ్యం వహించారు.
• 1907లో హెచ్‌.ఎస్‌. ఓల్కాట్‌ మరణించాక అనిబిసెంట్‌ దివ్యజ్ఞాన సమాజానికి రెండో అంతర్జాతీయ అధ్యక్షురాలు అయ్యారు. వివిధ రంగాల్లో థియోసఫీని వ్యాప్తి చేసే లక్ష్యంతో 1908లో ‘థియోసాఫికల్‌ ఆర్డర్‌ ఆఫ్‌ సర్వీస్‌’, ‘సన్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా’ సంస్థలను స్థాపించారు. 1923లో ఆమె ‘నేషనల్‌ కన్వెన్షన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా’కు ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.
• దేశంలో సాంఘిక, సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనానికి అనిబిసెంట్‌ ఎంతో కృషిచేశారు. ఆధునిక విద్యా వికాసానికి మదన్‌మోహన్‌ మాలవీయతో కలిసి 1898లో వారణాసిలో సెంట్రల్‌ హిందూ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ కాలేజ్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. తర్వాత ఇదే బెనారస్‌ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంగా మారింది. బాలికల కోసం ప్రత్యేకంగా వారణాసిలో సెంట్రల్‌ హిందూ కాలేజీని నెలకొల్పారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మదనపల్లెలో కళాశాలను స్థాపించారు.
• అనిబిసెంట్‌ 1913 నుంచి భారత రాజకీయాల్లో పాల్గొన్నారు. మద్రాస్‌లోని థియోసాఫికల్‌ సొసైటీ ప్రధాన కార్యాలయం వద్ద ‘అడయార్‌ ఆర్ట్స్‌ లీగ్‌’ కాలేజీని; అడయార్‌లో ‘ఉమెన్స్‌ ఇండియన్‌ అసోసియేషన్‌’ను (ఇదే 1927లో పుణెలో ఆల్‌ ఇండియా ఉమెన్స్‌ కాన్ఫరెన్స్‌గా విస్తరించింది) స్థాపించారు. 1922లో బొంబాయిలో హైదరాబాద్‌ (సింధ్‌) నేషనల్‌ కాలేజియేట్‌ బోర్డు ఏర్పాటులో కీలకంగా వ్యవహరించారు. 

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. అనిబిసెంట్‌ 1898లో కింది ఏ ప్రాంతం వద్ద సెంట్రల్‌ హిందూ కాలేజీ స్థాపనకు పునాది వేశారు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ ఎంటీఎస్, 2023)

1) పుణె         2) చెన్నై        3) బెనారస్‌       4) కోల్‌కతా

సమాధానం: 3

2. అనిబిసెంట్‌ కింది ఏ సంవత్సరంలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షురాలిగా పనిచేశారు?

(ఎన్‌వీఎస్‌ టీజీటీ సోషల్‌ సైన్స్, 2019)

1) 1910           2) 1912           3)1915           4) 1917

సమాధానం: 4

3. అనిబిసెంట్‌ కింది ఏ సంస్థలో సభ్యురాలిగా ఉన్నారు?

(ఎంఎస్‌టెట్‌ సోషల్‌ సైన్స్, 2019)

1) గదర్‌ పార్టీ                      2) ప్రార్థనా సమాజం

3) ఆర్య సమాజం                    4) థియోసాఫికల్‌ సొసైటీ

సమాధానం: 4

4. అనిబిసెంట్‌ హోం రూల్‌ లీగ్‌ను కింది ఏ ప్రాంతంలో స్థాపించారు?

(కోల్‌కతా పోలీస్‌ ఎస్‌ఐ ప్రిలిమ్స్, 2024)

1) కోల్‌కతా         2) పుణె        3) మద్రాస్‌      4) బొంబాయి

సమాధానం: 3

5. Who among the following stated in 1902, India was not ruled for its benefit, but rather for the benefit of its conquerors?
(SSC CPO, Paper-I, 2024)
1) Bal Gangadhar Tilak        2) Lala Lajpat Rai
3) Annie Besant            4) Sarojini Naidu
Ans: 3
6. In 1917, which Irish woman along with Annie Besant and Sarojini Naidu founded the Women's Indian Association (WIA) in Adyar, Madras, to bring awareness among women?
(RPF Constable, 2025)
1) Eilish Cousins        2) Margaret Cousins
3) Tierney Cousins        4) Myrna Cousins
Ans: 2
7. Which of the following statements about Home Rule Movement is/are correct?
i. The advocates of the Home Rule Movement believed in constitutional methods and were opposed to violence and revolutionary action.
ii. In 1917, the two Home Rule Leagues of Lokmanya Tilak and Annie Besant worked in cooperation with each other.
iii. Annie Besant confined her activities to the Bombay Presidency and the Central Provinces and the rest of India was left to Lokmanya Tilak.
Select the answer using the codes given below :
(UPSC EPFO EO/AO,  2025)
1) i and ii        2) ii and iii        3) i only        4) iii only
Ans: 1
8. Which statement explains Annie Besant's ideological role in the Indian national movement?
(UP PGT (History),  2026)
1) She rejected Indian traditions and promoted Western political models without adaptation.
2) She supported continuation of British rule and resisted demands for political reforms.
3) She linked Theosophy with nationalism, supporting Home Rule and cultural revival in India.
4) She opposed political participation and confined her work to spiritual teachings alone.
Ans: 3