జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం

శారీరక ఆరోగ్యంతోపాటు మానసిక ఉత్సాహానికి క్రీడలు ఎంతో అవసరం. మెరుగైన ఆరోగ్యం, సామాజిక సమైక్యత, లింగ సమానత్వం, ఆర్థిక పురోగతి, అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని ఇవి ప్రోత్సహిస్తాయి. అందుకే చిన్నతనం నుంచే పిల్లలకు చదువుతోపాటు ఆటల ప్రాముఖ్యాన్ని కూడా తెలపాలి. తల్లిదండ్రులు, పాఠశాలల యాజమాన్యాలు ఈ మేరకు చర్యలు చేపట్టాలి. భారత హాకీ దిగ్గజం ధ్యాన్‌చంద్‌ జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకుని మన దేశంలో ఏటా ఆగస్టు 29న ‘జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం’గా (National Sports Day) నిర్వహిస్తారు. దీన్నే ‘రాష్ట్రీయ ఖేల్‌ దివస్‌’ అని కూడా అంటారు. వ్యక్తి జీవితంలో క్రీడలు పోషించే పాత్ర గురించి అవగాహన కల్పించడం, వాటిని నిత్య జీవితంలో భాగం చేసుకునేలా ప్రోత్సహించడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.

• ప్రభుత్వం క్షేత్రస్థాయిలో క్రీడా భాగస్వామ్యం, ప్రతిభను గుర్తించడం, క్రీడాకారులకు శిక్షణ, మౌలిక సదుపాయాలు, క్రీడా విద్యపై దృష్టి సారించడం ద్వారా దేశంలో క్రీడా వ్యవస్థ బలోపేతానికి కృషి చేస్తోంది. ఇందుకోసం వివిధ కార్యక్రమాలను అమలు చేస్తోంది.

ఖేలో ఇండియా

• క్షేత్రస్థాయిలో క్రీడా సంస్కృతిని బలోపేతం చేసి, భారత్‌ను ప్రపంచ స్థాయి క్రీడా శక్తిగా తీర్చిదిద్దే లక్ష్యంతో మినిస్ట్రీ ఆఫ్‌ యూత్‌ అఫైర్స్‌ అండ్‌ స్పోర్ట్స్‌ 2017, అక్టోబరు 14న ‘ఖేలో ఇండియా’ను ప్రారంభించింది. ఇందులోని హై పవర్డ్‌ కమిటీ ప్రాధాన్యత కలిగిన క్రీడా విభాగాల్లో వివిధ స్థాయుల్లో ప్రతిభావంతులైన క్రీడాకారులను గుర్తించి, ఎనిమిదేళ్లపాటు ఏటా రూ.5 లక్షల ఆర్థిక సాయం అందించేలా చేస్తుంది.
• మినిస్ట్రీ ఆఫ్‌ యూత్‌ అఫైర్స్‌ అండ్‌ స్పోర్ట్స్‌ రిటైర్డ్‌ స్పోర్ట్స్‌పర్సన్స్‌ ఎంపవర్‌మెంట్‌ ట్రైనింగ్‌ (ఆర్‌ఈఎస్‌ఈటీ) కార్యక్రమాన్ని 2024, ఆగస్టు 29న ప్రారంభించింది. విశ్రాంత క్రీడాకారులు తమను తాము ఆధునికీకరించుకోవడానికి (reinvent) ఇది సాధికారత కల్పిస్తుంది. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా విశ్రాంత క్రీడాకారులకు ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన విద్య, ఇంటర్న్‌షిప్‌ కార్యక్రమాలు, నైపుణ్య నిర్మాణ అవకాశాలు అందిస్తారు.  
• మాజీ అత్యున్నత క్రీడాకారులకు ఆర్థిక సాయం అందించే లక్ష్యంతో మినిస్ట్రీ ఆఫ్‌ యూత్‌ అఫైర్స్‌ అండ్‌ స్పోర్ట్స్‌ 1982, మార్చిలో పండిట్‌ దీన్‌దయాళ్‌ ఉపాధ్యాయ్‌ నేషనల్‌ వెల్ఫేర్‌ ఫండ్‌ ఫర్‌ స్పోర్ట్స్‌పర్సన్స్‌ (పీడీయూఎన్‌డబ్ల్యూఎఫ్‌ఎస్‌)ను ప్రారంభించింది. దీని ద్వారా ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్న క్రీడాకారులకు రూ.5లక్షల వరకు ఎక్స్‌గ్రేషియా సాయం, నెలకు రూ.5వేల పింఛను, రూ.10 లక్షల వరకు వైద్య సహాయం అందిస్తారు.
• 2013, అక్టోబరు 1న మినిస్ట్రీ ఆఫ్‌ యూత్‌ అఫైర్స్‌ అండ్‌ స్పోర్ట్స్‌ స్కీం ఆఫ్‌ హ్యూమన్‌ రిసోర్సెస్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ ఇన్‌ స్పోర్ట్స్‌ను ప్రారంభించింది. క్రీడా విజ్ఞానం, వైద్యం, కోచింగ్‌ లాంటి కీలక రంగాల్లో నైపుణ్యాలు మెరుగుపరచడం; పరిశోధనలను ప్రోత్సహించడంపై ఇది దృష్టిసారిస్తుంది. ఈ పథకం ఫెలోషిప్‌లు, శిక్షణ, క్రీడల్లో ప్రపంచవ్యాప్త అనుభవం కోసం ఆర్థిక సాయం అందిస్తుంది.

చారిత్రక నేపథ్యం

• ధ్యాన్‌చంద్‌ జన్మదినమైన ఆగస్టు 29న మన దేశంలో ‘జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం’గా నిర్వహించాలని 2012లో నాటి మన్మోహన్‌ సింగ్‌ ప్రభుత్వం తీర్మానించింది. అప్పటి నుంచి ఏటా దీన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. హాకీలో భారత కీర్తిని విశ్వవ్యాప్తం చేసిన ధ్యాన్‌చంద్‌ను గౌరవించుకోవడంతోపాటు, దేశం తరఫున అంతర్జాతీయ వేదికల్లో ఆడి, పతకాలు నెగ్గిన క్రీడాకారులను అభినందించాలనే ఉద్దేశంతో ప్రభుత్వం ఈ రోజును తీసుకొచ్చింది.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. మేజర్‌ ధ్యాన్‌చంద్‌ భారతదేశంలోని కింది ఏ నగరంలో జన్మించారు?
(ఎస్‌ఎస్‌సీ జీడీ కానిస్టేబుల్, 2023)

1) అలీఘర్‌                  2) లఖ్‌నవూ

3) అలహాబాద్‌                4) దెహ్రాదూన్‌

సమాధానం: 3

2. ఆగస్టు 29న జాతీయ క్రీడా దినోత్సవాన్ని జరుపుకోవడానికి ప్రధాన కారణం?
(ఎంపీ పట్వారీ, 2017)

1) భారత్‌ మొదటి ఓడీఐ ప్రపంచకప్‌ గెలవడం

2) స్పోర్ట్స్‌ అథారిటీ ఆఫ్‌ ఇండియా స్థాపన

3) హాకీ దిగ్గజం ధ్యాన్‌చంద్‌ పుట్టినరోజు కావడం

4) భారత్‌ మొదటి ఒలింపిక్‌ పతకం గెలిచిన రోజు 

సమాధానం: 3

3. క్రీడల ఉద్దేశం ఏమిటి?
(బిహార్‌ ఎస్‌టెట్‌ టీజీటీ (ఇంగ్లిష్‌), 2023)

1) శారీరక వికాసం      2) నైతిక వికాసం

3) 1, 2             4) ఏదీకాదు

సమాధానం: 3

4. ఖేలో ఇండియా కార్యక్రమంలో ఎన్ని విభాగాలు/ అంశాలు ఉన్నాయి?
(డీఎస్‌ఎస్‌ఎస్‌బీ జూనియర్‌ సెక్రటేరియట్‌ అసిస్టెంట్, 2022)

1) 18    2) 14    3) 16    4) 12

సమాధానం: 4

5. Sports Authority of India, the apex body for sports promotion, was set up in the year __________.
(SSC CGL Tier-I, 2023)

1) 1990        2) 1961         3) 1984        4) 1982

Ans: 3

6. The famous Dhyan Chand Award is given for:
(Delhi Police Head Constable (Ministerial),  2026)

1) Excellence in international coaching

2) Lifetime achievement in sports

3) Best debutant sportsperson

4) Junior sports talent

Ans: 2

7. When was the Retired Sportsperson Empowerment Training (RESET)  Programme officially launched by the Ministry of Youth Affairs and Sports?
(RRB Group D, 2025)

1) 2022        2) 2024        3) 2023        4) 2025

Ans: 2

8. Which new initiative was launched by the government on National Sports Day 2024?
(RRB Technician Grade III, 2024)

1) National Sports Scholarship Scheme

2) Retired Sportsperson Empowerment Training (RESET) Programme

3) Fit India Movement

4) National Fitness Challenge

Ans: 2