అత్యయిక పరిస్థితి విధించిన రోజు

అసాధారణ పరిస్థితులు తలెత్తి, పాలనా యంత్రాంగంతో వాటిని పరిష్కరించలేనప్పుడు రాజ్యాంగం అత్యయిక పరిస్థితి (ఎమర్జెన్సీ) విధించే వెసులుబాటు కల్పించింది. దీన్నే జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి అని కూడా అంటారు. ఆ సమయంలో కొన్ని పౌర హక్కులను నిలిపేస్తారు. ప్రత్యేక చట్టాలు రూపొందిస్తారు. మన దేశంలో మొత్తం మూడుసార్లు ఎమర్జెన్సీ విధించినా 1975, జూన్‌ 25న ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వ హయాంలో విధించిన అత్యయిక పరిస్థితి గురించే ఎక్కువగా పేర్కొంటారు. 2026 నాటికి ఆనాటి ఎమర్జెన్సీకి 51 ఏళ్లు.  

జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి

దేశం మొత్తానికి లేదా కొంత భాగానికి ఏదైనా అసాధారణ పరిస్థితి వల్ల ముప్పు వాటిల్లినప్పుడు భారత రాష్ట్రపతి జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితిని విధించవచ్చు. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 352 ప్రకారం, దీన్ని రెండు రకాల కారణాలతో విధిస్తారు. అవి:

1. బాహ్య కారణాలు 2. ఆంతరంగిక కారణాలు. భారత ప్రభుత్వ చట్టం-1935 నుంచి స్ఫూర్తి పొందిన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు అత్యవసర అధికారాలను రాజ్యాంగంలో చేర్చారు. వీటిని వినియోగించినప్పుడు అనుసరించాల్సిన పద్ధతులను జర్మనీ రాజ్యాంగం నుంచి గ్రహించారు. 

భారత రాజ్యాంగంలోని 18వ భాగంలో ఆర్టికల్స్‌ 352 నుంచి 360 మధ్య మూడు రకాల అత్యవసర అధికారాలు పేర్కొన్నారు. అవి: 

ఎ. జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి - ఆర్టికల్‌ 352

బి. రాజ్యాంగ అత్యవసర పరిస్థితి - ఆర్టికల్‌ 356

సి. ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితి - ఆర్టికల్‌ 360

మెజారిటీ

సభలోని సభ్యులు 2/3వ వంతు ప్రత్యేక మెజార్టీతో ఆమోదిస్తే 6 నెలలు అమల్లో ఉంటుంది. పార్లమెంట్‌ ఆమోదంతో జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితిని ఆర్నెలకు ఒకసారి చొప్పున పొడిగిస్తూ, ఎంతకాలమైనా కొనసాగించవచ్చు. దీనికి గరిష్ఠ కాలపరిమితి లేదు. 

జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటనను ఆమోదించే విషయంలో రాజ్యసభ, లోక్‌సభల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు తలెత్తితే అది రద్దవుతుంది. ఈ విషయంలో ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశానికి అవకాశం లేదు.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. భారతదేశంలో జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటించే అధికారం ఎవరికి ఉంది?

(ఆర్‌పీఎఫ్‌ కానిస్టేబుల్, 2019)

1) సుప్రీంకోర్టు     2) కేంద్ర మంత్రివర్గం

3) ప్రధానమంత్రి   4) రాష్ట్రపతి

సమాధానం: 4

2. స్వాతంత్య్రం వచ్చినప్పటి నుంచి భారత్‌లో అత్యయిక స్థితిని ఎన్నిసార్లు ప్రకటించారు?

(యూపీ పోలీస్‌ ఎస్‌ఐ, 2017)

1) మూడుసార్లు      2) ఒకసారి

3) రెండుసార్లు       4) నాలుగుసార్లు

సమాధానం: 1

3. భారతదేశంలో కింది ఏ సంవత్సరంలో నేషనల్‌ ఎమర్జెన్సీ ప్రకటించారు?

(అలహాబాద్‌ హైకోర్టు ఆర్‌ఓ, 2021)

1) 1972   2) 1973   3) 1974   4) 1975

సమాధానం: 4

4. జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి సమయంలో లోక్‌సభ పదవీకాలాన్ని ఒకేసారి ఎంతకాలం వరకు పొడిగించవచ్చు?

(ఎంపీ పోలీస్‌ ఏఎస్‌ఐ, సుబేదార్‌ స్టెనో, 2025)

1) రెండేళ్లు    2) ఆరు నెలలు     3) ఏడాది     4) మూడేళ్లు

సమాధానం: 3

3. In India, during a National Emergency, who may extend the term of Legislative Assemblies for a period not exceeding one year at a time?
(SSC GD Constable 2025)
1) Parliament        2) Prime Minister        3) Governor        4) Chief Minister
Ans: 1
4. Under whose reign was National Emergency imposed in India?
(RRC Group D, 2018)
1) I.K. Gujral        2) A.B. Vajpayee        3) P.V. Narasimha Rao            4) Indira Gandhi
Ans: 4
5. Financial emergency provisions of the Indian Constitution have been borrowed from ___________.
(SSC MTS, 2019)
1) Canadian Constitution        2) Constitution of Germany
3) Irish Constitution            4) American Constitution
Ans: 2
6. Arrange the following provisions in the order in which they appear in the Constitution of India.
I. Provision as to Financial emergency
II. Suspension of provisions of Article 19 during emergencies
III. Provision in case of failure of constitutional machinery in States
IV. Effect of Proclamation of Emergency
Choose the correct answer from the options given below:
(UGC NET Paper 2, 2025)
1) I, II, III, IV        2) I, II, IV, IV        3) IV, II, I, III        4) IV, III, II, I
Ans: 4