భారతదేశంలో ముఖ్యమైన గుహలు (పార్ట్‌ - 2)

మన దేశ కళ, సంస్కృతిలో గుహలు ముఖ్యభాగం. రాతిని తొలిచి నిర్మాణాలు, శిల్పాలు రూపొందించే విధానమే రాతి శిల్పకళ (Rockncut architecture). ప్రాచీన కాలంలోనే ఈ శైలిలో నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. దేవాలయాలు, సమాధులు, విహారాలు లాంటివి అందులో ఉన్నాయి. మన దేశంలో పర్వతాలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. రాతితో తొలిచి చేసిన నిర్మాణాలు అత్యంత దృఢంగా, ఎక్కువ కాలం మన్నికతో ఉంటాయి. ఈ కారణంగా ఈ శిల్పకళ భారత్‌లో ఎంతగానో అభివృద్ధి చెందింది. మన దేశంలోని ప్రముఖ గుహలను పరిశీలిస్తే..

బరాబర్‌ గుహలు

• బిహార్‌ రాష్ట్రంలో బోధ్‌గయకు సుమారు 40 కి.మీ. దూరంలో ఇవి ఉన్నాయి. క్రీ.పూ.250లో మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుడు అజీవక సన్యాసుల కోసం వీటిని నిర్మించాడు. అందుకే వీటిని అజీవక శాఖకు జన్మస్థలంగా చరిత్రకారులు పేర్కొంటారు.
• ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపురాతన శిలా నిర్మిత (రాతిని తొలిచి చేసిన) గుహలుగా పేరొందాయి.
• ఈ గుహల్లో లోమాస్‌ రిషి గుహ, సుదామ గుహలు, విశ్వకర్మ గుహలు, కరణ్‌ చౌపర్‌ గుహలు ఉన్నాయి.

భాజా గుహలు

• ఇవి మహారాష్ట్రలోని పుణెలో ఉన్న 22 బౌద్ధ గుహల సమూహం. సుమారు క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందినవి. దక్కన్‌ భారతదేశంలోని తొలి రాతితో చెక్కిన బౌద్ధ మఠాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
• ఈ గుహలు బౌద్ధ మతంలోని థేవవాద శాఖకు (హీనయాన) చెందినవి.

బెడ్సే గుహలు

• ఇవి మహారాష్ట్రలోని పుణె జిల్లాలో కామ్‌షెట్‌ సమీపంలో ఉన్నాయి. భాజ గుహల నుంచి సుమారు 9 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న బౌద్ధ శిలారూప కట్టడాల సమూహం ఇవి.
• క్రీ.పూ.1వ శతాబ్దానికి చెందిన బెడ్సే గెహలు.. కార్లా, భాజ, నాసిక్‌ లాంటి ఇతర ముఖ్య ప్రదేశాలతోపాలు పశ్చిమ భారతదేశంలోని బౌద్ధశిలా నిర్మాణ తొలిదశలో ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.
• ఇవి బౌద్ధ మతంలోని హీయయాన (థేరవాద) శాఖకు చెందినవి.

అజంతా గుహలు

• మహారాష్ట్రలోని ఔరంగాబాద్‌ సమీపంలో సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణుల మధ్య వాఘోరా నది తీరాన ఉన్నాయి.
• వీటిలో మొత్తం 29 గుహలు ఉన్నాయి. అందులో 25 విహారాలు (నివాస గుహలు), 4 చైత్యాలు (ప్రార్థనా మందిరాలు).
• 1983లో యునెస్కో అజంతా గుహలను ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించింది.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1.బరాబర్‌ గుహలు కింది ఏ రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీజీఎల్‌ 2022)

1) మహారాష్ట్ర 2) ఉత్తర్‌ ప్రదేశ్‌

3) బిహార్‌       4) ఒడిశా

సమాధానం: 3

2. భాజాలో ఎన్ని రాతి కట్టడ గుహలు ఉన్నాయి?

(సీఆర్‌పీఎఫ్‌ కానిస్టేబుల్‌ టెక్నికల్‌ ట్రేడ్స్‌మ్యాన్, 2023)

16 2) 30 3) 22 4) 34

సమాధానం: 3

3. కార్లా గుహలు కింది ఏ రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి?
(ఆర్‌ఆర్‌బీ ఎన్‌టీపీసీ, 2021)

1) మహారాష్ట్ర 2) ఉత్తర్‌ ప్రదేశ్‌

3) కర్ణాటక 4) బిహార్‌

సమాధానం: 1

4. మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుడు కింది ఎవరి కోసం బరాబర్‌ గుహలను తవ్వించాడు?
(ఎంహెచ్‌ సెట్‌ పేపర్‌ 2 చరిత్ర, 2021)

1) జైనులు 2) బౌద్ధులు

3) భాగవతులు 4) అజీవకులు

సమాధానం: 4

5. Which of the following is not a UNESCO heritage site?
(Maharashtra Talathi, 2019)
1) Elephant Caves 2) Ajanta Caves
3) Karla Caves 4) Chhatrapati Shivaji Terminus (CST)
Ans: 3
6. The Buddhist cave with an architecture of flat-roofed quadrangular hall with a circular chamber at the back is found at __ in Maharashtra.
(MP Excise Constable, 2025)
1) Pitalkhora 2) Kondivite 3) Bhaja 4) Ajanta
Ans: 2
7. Which of the following structures of Buddhist architecture is used as living quarters of the monks?
(IB ACIO Grade-II (Executive), 2024)
1) Chaitya Grihas    2) Viharas    3) Chalupa    4) Stupas
Ans: 2
8. At which places are the cave paintings found?
(MSTET Varg 2 Social Science, 2019)
1) All the above 2) Bhimbetka only 3) Badami only 4) Ajanta only
Ans: 1