పర్యావరణ పరిరక్షణ సంస్థలు

భూగోళంపై ఉన్న సమస్త ప్రాణికోటి పర్యావరణం ద్వారానే మనుగడ సాగిస్తోంది.  అయితే జనాభా పెరుగుదల, అత్యాశ లాంటి కారణాలతో ప్రకృతి ప్రసాదించిన సహజ వనరుల వాడకం మితిమీరింది. ఫలితంగా పర్యావరణం క్షీణతకు గురవుతోంది. ఆవరణ వ్యవస్థల్లో మార్పులు సంభవించి జీవుల మనుగడే ప్రశ్నార్థకంగా మారింది. ఈ పరిస్థితులను అధిగమించి, పర్యావరణ వ్యవస్థలను పరిరక్షించేందుకు వివిధ సంస్థలు కృషి చేస్తున్నాయి. పర్యావరణ పరిరక్షణ ఆవశ్యకతను చాటుతూ ఇవి ప్రజలను చైతన్యపరుస్తున్నాయి. పోటీ పరీక్షల నేపథ్యంలో అంతర్జాతీయంగా ఉన్న ముఖ్యమైన పర్యావరణ పరిరక్షణ సంస్థల గురించి తెలుసుకుందాం..!

ఇంటర్నేషనల్‌ యూనియన్‌ ఫర్‌ కన్జర్వేషన్‌ ఆఫ్‌ నేచర్‌ అండ్‌ నేచురల్‌ రిసోర్సెస్‌ (ఐయూసీఎన్‌):

• 1948, అక్టోబరు 5న ఫ్రాన్స్‌లోని ఫౌంటెన్‌బ్లూయిలో దీన్ని స్థాపించారు. ప్రధాన కార్యాలయం స్విట్జర్లాండ్‌లోని గ్లాండ్‌లో ఉంది. ఇది అంతరించిపోయే దశలో ఉన్న జంతువులు, మొక్కలు, శిలీంధ్రాలను రెడ్‌ డేటాబుక్‌లో ప్రచురిస్తుంటుంది.

కన్వెన్షన్‌ ఆన్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ ట్రేడ్‌ ఇన్‌ ఎన్‌డేంజర్డ్‌ స్పీసీస్ ఆఫ్‌ వైల్డ్‌ ఫనా అండ్‌ ఫ్లోరా (సీఐటీఈఎస్‌):

• 1975, జులై 1 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవాలో ఉంది. అంతరించే దశలో ఉన్న జంతువులు, మొక్కలను వాణిజ్యం నుంచి నిషేధించేందుకు ఈ సంస్థ కృషి చేస్తోంది.

ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యావరణ కార్యక్రమం (యూఎన్‌ఈపీ):

• ప్రధాన కార్యాలయం కెన్యా రాజధాని నైరోబీలో ఉంది. ఐక్యరాజ్యసమితి చేపట్టే పర్యావరణ కార్యక్రమాలను సమన్వయం చేయడానికి, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో పర్యావరణ పరిరక్షణ కార్యకలాపాల అమలుకు సహాయం అందించేందుకు స్థాపించారు. 

ఇంటర్‌ గవర్నమెంటల్‌ ప్యానల్‌ ఆన్‌ క్లైమేట్‌ ఛేంజ్‌ (ఐపీసీసీ):

• ఈ సంస్థ ప్రధానంగా శీతోష్ణస్థితి మార్పు వల్ల కలిగే ఆర్థిక, సామాజిక ఇబ్బందుల గురించి సమాచారం అందిస్తుంది. ‘యునైటెడ్‌ నేషన్స్‌ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ కన్వెన్షన్‌ ఆన్‌ క్లైమేట్‌ ఛేంజ్‌’ నిర్వహించే ధరిత్రీ సమావేశాలు, ప్రపంచ వాతావరణ సదస్సులకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని ప్రచురించి, అందరికీ అందుబాటులోకి తీసుకొస్తుంది. ప్రధాన కార్యాలయం స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవాలో ఉంది.

వరల్డ్‌ వైడ్‌ ఫండ్‌ ఫర్‌ నేచర్‌ (డబ్ల్యూడబ్ల్యూఎఫ్‌ - ఎన్‌) 

• ప్రధాన కార్యాలయం స్విట్జర్లాండ్‌లోని గ్లాండ్‌లో ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రకృతి సంబంధిత అధ్యయనాలు నిర్వహిస్తుంది. అవసరమైతే నిపుణులను ఆయా దేశాలకు పంపి, వాటి సంరక్షణ బాధ్యతలు స్వీకరిస్తుంది. ప్రజల్లో పర్యావరణ పరిరక్షణపై అవగాహన పెంపొందించే విధంగా వర్క్‌షాపులు, ఎగ్జిబిషన్‌లు, రోడ్‌ షోలు నిర్వహిస్తుంది. 

వరల్డ్‌ నేచర్‌ ఆర్గనైజేషన్‌ (డబ్ల్యూఎన్‌ఓ): 

• వాతావరణ మార్పు, అటవీ నిర్మూలన, నీటి కాలుష్యం లాంటి పర్యావరణ సమస్యలను ఎదుర్కొనే లక్ష్యంతో 2010లో స్థాపించారు. వివిధ దేశాల అంతర ప్రభుత్వ ఒప్పందం ప్రకారం ఇది 2014, మే 1 నుంచి ఉనికిలోకి వచ్చింది. ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవా (స్విట్జర్లాండ్‌)లో ఉంది. ఇందులో భారత్‌కు సభ్యత్వం లేదు.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

Q.1 Where is the headquarters of the World Wide Fund for Nature? (RRB ALP Electrician, 2019)
1) Germany            2) Switzerland
3) Austria                4) France
Answer: 2

Q.2 IUCN is also called as: (KVS PGT Biology 2018)
1) Man and biosphere programme  
2) World conservation union  
3) World wide conservation union  
4) World conservation consortium 
Answer: 2

Q.3 With reference to the International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) and the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES), which of the following statements is/are correct?
1. IUCN is an organ of the United Nations and CITES is an international agreement between governments.
2. IUCN runs thousands of field projects around the world to better manage natural environments.
3. CITES is legally binding on the States that have joined it, but this Convention does not take the place of national laws.
Select the correct answer using the code given below. (UPSC Civil Services Exam (Prelims), 2015)
1) 1 only                2) 2 and 3 only
3) 1 and 3 only            4) 1, 2 and 3
Answer: 2

Q.4 The Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), founded in 1988 to address global warming, was established by which two organisations? (RRB NTPC Graduate Level CBT-II, 2025)
1) International Energy Agency (IEA) and World Trade Organization (WTO) 
2) UN Development Programme (UNDP) and UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) 
3) World Meteorological Organization (WMO) and United Nations Environment Programme (UNEP) 
4) World Bank and International Monetary Fund (IMF)
Answer: 3