జాతీయ చేనేత దినోత్సవం

భారత్‌లో చేనేత రంగానికి ఎంతో ప్రాముఖ్యం ఉంది. గ్రామాల్లో వ్యవసాయం తర్వాత అత్యధిక జనాభాకు ఉపాధి కల్పించేది ఈ రంగమే. సాధారణంగా వీటిని మగ్గాలపై నేస్తారు. వీటిపై నేసే ప్రతి వస్త్రం దేనికదే ప్రత్యేకం. మన దేశంలో వెంకటగిరి, కాంచీపురం, వారణాసి మొదలైనవి సంప్రదాయ చేనేత రకాలు. ఈ వృత్తి నైపుణ్యాలు తరతరాలుగా కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. మన చేనేత కళాకారులు నేసే వస్త్రాలు ఖండాంతర ఖ్యాతి గడించాయి. భారతదేశ సాంస్కృతిక వారసత్వానికి చిహ్నంగా నిలిచే ‘చేనేత’కు గుర్తుగా దేశవ్యాప్తంగా ఏటా ఆగస్టు 7న ‘జాతీయ చేనేత దినోత్సవం’గా (National Handloom Day) నిర్వహిస్తారు. ప్రజలు చేనేత ఉత్పత్తులు వాడేలా ప్రోత్సహించడం, ఈ రంగంలోని కార్మికులకు మద్దతు కల్పించడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.

• పూర్వం మగ్గాల ద్వారా వస్త్ర ఉత్పత్తికి చాలా సమయం పట్టేది. ఇంగ్లండ్‌కు చెందిన జాన్‌ కే 1733లో ఫ్లై షటిల్‌ను కనిపెట్టాక మగ్గం ద్వారా వస్త్రాల ఉత్పత్తి సామర్థ్యం బాగా పెరిగింది. 1801లో జోసెఫ్‌ ఎం జాకార్డ్‌ పెద్ద డిజైన్లు రూపొందించే పరికరాన్ని పారిస్‌ నేషనల్‌ ఎగ్జిబిషన్‌లో ప్రదర్శించారు. దాన్నే ప్రస్తుతం చేనేత రంగంలో ఉపయోగిస్తున్నారు. ఆ పరికరాన్ని జాకార్డ్‌గా పిలుస్తున్నారు.
• బ్రిటిష్‌ వలస పాలనలో చేనేత రంగం ప్రాముఖ్యత మరింత వెలుగులోకి వచ్చింది. బెంగాల్‌ విభజన సమయంలో స్వదేశీ ఉద్యమం ఒక శక్తిమంతమైన నిరసనగా ఉద్భవించింది. ఆ సమయంలో విదేశీ వస్త్రాలను బహిష్కరించి, దేశీయ చేనేత ఉత్పత్తిని పునరుద్ధరించాలని జాతీయోద్యమకారులు పిలుపునిచ్చారు. ఫలితంగా స్వాతంత్య్రోద్యమంలో చరఖా లేదా రాట్నం ఒక రాజకీయ చిహ్నంగా మారింది.
• చేనేత పరిశ్రమ భారతదేశంలోని అతిపెద్ద అసంఘటిత ఆర్థిక రంగాల్లో ఒకటి. 4వ అఖిల భారత చేనేత గణన (2019-20) ప్రకారం, సుమారు 35.22 లక్షల కుటుంబాలు ఈ పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నాయి. వీరిలో మొత్తం 35 లక్షలకు పైగా నేత కార్మికులు, అనుబంధ రంగ కార్మికులు ఉన్నారు. అత్యధిక సంఖ్యలో చేనేత కుటుంబాలున్న రాష్ట్రాలు: అస్సాం, పశ్చిమ బెంగాల్, మణిపుర్, తమిళనాడు. 
• ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న చేనేత వస్త్రాల్లో దాదాపు 95% భారతదేశంలోనే తయారవుతున్నట్లు మినిస్ట్రీ ఆఫ్‌ టెక్స్‌టైల్స్‌ వెల్లడించింది. భారత్‌ 20కి పైగా దేశాలకు చేనేత వస్త్రాలను ఎగుమతి చేస్తోంది. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో మొత్తం రూ.1178.93 కోట్ల చేనేత ఎగుమతులు జరిగినట్లు మినిస్ట్రీ ఆఫ్‌ టెక్స్‌టైల్స్‌ తన వార్షిక నివేదికలో పేర్కొంది. అమెరికా రూ.331.56 కోట్ల విలువైన ఎగుమతులతో భారత చేనేత వస్త్రాలకు అతిపెద్ద గమ్యస్థానంగా నిలిచింది.   

చారిత్రక నేపథ్యం

నాటి బ్రిటిష్‌ రాజప్రతినిధి లార్డ్‌ కర్జన్‌ బెంగాల్‌ను రెండుగా విభజిస్తూ 1905, జులై 20న అధికారిక ప్రకటన చేశాడు. దీన్ని నిరసిస్తూ అనేక ఉద్యమాలు జరిగాయి. ఆగస్టు 7న నిర్వహించిన సభలో బెంగాల్‌ జాతీయవాదులంతా కర్జన్‌ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా నినదించారు. విదేశీ వస్తువులు బహిష్కరించి, స్వదేశీ వస్తువులు వాడాలని దేశ ప్రజలకు పిలుపునిచ్చారు. ఇదే స్వదేశీ ఉద్యమానికి నాందిగా నిలిచింది. ఈ ఉద్యమ స్ఫూర్తితోనే ఏటా ఆగస్టు 7న ‘జాతీయ చేనేత దినోత్సవం’గా నిర్వహించాలని 2015లో భారత ప్రభుత్వం తీర్మానించింది.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. మన దేశంలో సిటీ ఆఫ్‌ హ్యాండ్లూమ్స్‌ అని దేన్ని అంటారు?

(హెచ్‌టీఈటీ పీజీటీ, 2017)

1) అంబాలా                2) ఫరీదాబాద్‌

3) హిస్సార్‌                 4) పానిపట్‌

సమాధానం: 4

2. ఖాదీ అండ్‌ విలేజ్‌ ఇండస్ట్రీస్‌ కమిషన్‌ (కేవీఐసీ)ని ఏ పంచవర్ష ప్రణాళికా కాలంలో నెలకొల్పారు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీహెచ్‌ఎస్‌ఎల్, 2018)

1) రెండో     2) మూడో         3) మొదటి    4) అయిదో

సమాధానం: 1

3. మన దేశంలో జాతీయ చేనేత దినోత్సవాన్ని ఏటా ఏ తేదీన నిర్వహిస్తారు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ ఎంటీఎస్, 2021), (ఆర్‌ఆర్‌బీ ఎన్‌టీపీసీ, 2021), 

(ఆర్‌ఆర్‌బీ జేఈ (సివిల్‌ అండ్‌ అలైడ్‌ ఇంజినీరింగ్‌), 2026),

(సీడీఎస్, 2017), (ఎంపీ పోలీస్‌ ఎస్‌ఐ, 2017), 

(ఎంపీ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్, 2017), 

1) ఆగస్టు 23                      2) నవంబరు 18

3) సెప్టెంబరు 15                   4) ఆగస్టు 7

సమాధానం: 4

4. జాతీయ చేనేత దినోత్సవాన్ని మొదటిసారి ఎప్పుడు నిర్వహించారు?

(ఐడీబీఐ ఎగ్జిక్యూటివ్, 2022)

1) 2014               2) 2016           3) 2017

4) 2015               5) 2013

సమాధానం: 4

5. Which one of the following is the most important small scale industry in India?
(SSC CHSL Tier-1, 2025)
1) Handloom industry            2) Computer chips industry
3) Iron and steel industry            4) Jute industry
5) None of the above
Ans: 1
6. Which of the following statement is correct regarding Handloom sector?
I. Handloom sector is capital-intensive.
II. It requires fully skilled workers.
(SSC MTS, 2026)
1) Only I        2) Only II        3) Both I and II        4) Neither I nor II
Ans: 4
7. As per 4th Handloom survey, percentage of weavers in rural areas is
(NABARD Grade A, 2021)
1) 88.7%        2) 78.7%        3) 68.7%        4) 97.7%        5) 57.7%
Ans: 1
8. Where was the 11th National Handloom Day celebrated on 7 August 2025, where the President of India presented the Sant Kabir Handloom Awards and National Handloom Awards?
(RRB Group D, 2026)  
1) India Gate Lawns, New Delhi    2) Bharat Mandapam, New Delhi
3) Rashtrapati Bhavan, New Delhi    4) Vigyan Bhavan, New Delhi
Ans: 2