ప్రపంచ మానవ అక్రమ రవాణా వ్యతిరేక దినోత్సవం

ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం మనుషులను అంగడి సరకుగా మార్చి, క్రయవిక్రయాలు జరపడాన్ని మానవ అక్రమ రవాణా (Human Trafficking) అంటారు. ఇది అత్యంత దుర్మార్గమైన మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన.  మానవ అక్రమ రవాణాకు వ్యతిరేకంగా ఏటా జులై 30న ‘ప్రపంచ మానవ అక్రమ రవాణా వ్యతిరేక దినోత్సవం’గా (World Day Against Trafficking In Persons) నిర్వహిస్తారు. మానవ అక్రమ రవాణా గురించి అవగాహన కల్పించడంతోపాటు దానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాల్సిన ఆవశ్యకత గురించి ప్రజలను చైతన్యపరచడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.

• ఐక్యరాజ్య సమితి గణాంకాల ప్రకారం - ప్రపంచంలోని అక్రమ వ్యాపారాల్లో హ్యూమన్‌ ట్రాఫికింగ్‌ మూడో స్థానంలో ఉంది. ప్రపంచంలో ప్రతి 30 సెకన్లకు, భారత్‌లో ప్రతి 8 నిమిషాలకు ఒక బాలుడు/ బాలిక అపహరణకు గురవుతున్నారు. మానవ అక్రమ రవాణాలో 90% మందిని, అంతర్‌ రాష్ట్రాలకు 10% మందిని విదేశాలకు తరలిస్తున్నారు.  అక్రమ రవాణా బాధితుల్లో 49% మహిళలు, 23% బాలికలు ఉన్నారు. అక్రమ రవాణాకు గురైనవారిలో 59% లైంగిక దోపిడీకి గురవుతున్నారు.
• యునైటెడ్‌ నేషన్స్‌ ఆఫీస్‌ ఆన్‌ డ్రగ్స్‌ అండ్‌ క్రైమ్‌ (యూఎన్‌ఓడీసీ) నివేదిక గ్లోబల్‌ రిపోర్ట్‌ ఆన్‌ ట్రాఫికింగ్‌ ఇన్‌ పర్సన్స్‌ 2024 ప్రకారం, 2020-23లో ప్రపంచంలో 2 లక్షల మందికిపైగా దీని బారినపడ్డారు. 2019తో పోలిస్తే 2022లో గుర్తించిన అక్రమ రవాణా బాధితుల సంఖ్య 25% పెరిగింది. అపహరణకు గురైన బాలురిలో 45% బలవంతపు చాకిరీకి; 47% మందిని నేర కార్యకలాపాలు, భిక్షాటనకు తరలిస్తున్నారు.
• నేషనల్‌ క్రైమ్‌ రికార్డ్స్‌ బ్యూరో (ఎన్‌సీఆర్‌బీ) ప్రకారం, 2023లో భారతదేశంలో 1.16 లక్షల కిడ్నాప్, అపహరణల కేసులు నమోదయ్యాయి. అనైతిక రవాణా నివారణ చట్టం (Immoral Traffic (Prevention) Act), 1956 కింద నమోదైన కేసులు 2023లో 2183గా ఉన్నాయి. ఇందులో 6288 మందిని బాధితులుగా గుర్తించారు. వీరిలో 42 శాతానికి పైగా మైనర్లు ఉన్నారు. 2022లో ఈ చట్టం కింద 1499 కేసులు నమోదయ్యాయి.  

చారిత్రక నేపథ్యం

అంతర్జాతీయంగా మానవ అక్రమ రవాణాను అడ్డుకునే లక్ష్యంతో ఐక్యరాజ్య సమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీ 2010, జులై 30న ‘యాన్‌ యాక్షన్‌ ప్లాన్‌’ను రూపొందించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రభుత్వాలు సమన్వయంతో పనిచేసి, స్థిరమైన చర్యల ద్వారా దీన్ని నివారించాలని ప్రణాళికలో పేర్కొంది. ఈ యాక్షన్‌ ప్లాన్‌ ఆమోదానికి గుర్తుగా ఏటా జులై 30న ‘ప్రపంచ మానవ అక్రమ రవాణా వ్యతిరేక దినోత్సవం’గా జరుపుకోవాలని 2013లో యూఎన్‌ఓ తీర్మానించింది.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన పశ్నలు

1. అక్రమ రవాణా, మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగానికి సంబంధించిన ఐక్యరాజ్యసమితి సంస్థ ఏది?

(ఆర్‌ఆర్‌బీ ఎన్‌టీపీసీ, 2021)

1) యూఎన్‌ఓడీసీ              2) యూఎన్‌ఎఫ్‌పీఏ

3) యునిసెఫ్‌                 4) యూఎన్‌ఈపీ

సమాధానం: 1

2. మానవ అక్రమ రవాణా నివారణ, రక్షణ, పునరావాస బిల్లు ఏ సంవత్సరంలో చట్టంగా మారింది?

(రాజస్థాన్‌ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్, 2020)

1) 2018    2) 2001   3) 2008   4) 1980

సమాధానం: 1

3. ప్రపంచ మానవ అక్రమ రవాణా వ్యతిరేక దినోత్సవాన్ని ఏ తేదీన నిర్వహిస్తారు?

(ఎంపీ పట్వారీ, 2023), (అలహాబాద్‌ హైకోర్ట్‌ ఏఆర్‌ఓ, 2020)

1) జులై 28                2) జులై 29

3) జులై 30                4) జులై 25

సమాధానం: 3

4. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్‌ కింద మానవ అక్రమ రవాణా నిషేధం గురించి పొందుపరిచారు?

(ఆర్‌ఆర్‌బీ ఎన్‌టీపీసీ, 2022)

1) ఆర్టికల్‌ 22               2) ఆర్టికల్‌ 23

3) ఆర్టికల్‌ 21                4) ఆర్టికల్‌ 24

సమాధానం: 2

5. The 'Blue heart campaign' run by a UN institution is related to ________.
(MPSC Rajyaseva Prelims, 2022)
1) AIDS        2) Human trafficking        3) Drugs        4) Flood relief
Ans: 2
6. What percentage of all detected trafficking victims in 2022 were children, as per the Global Report on Trafficking in Persons 2024?
(RRB NTPC (UG) CBT-I, 2026)
1) 31%        2) 20%        3) 45%        4) 38%
Ans: 4
7. Which article of the Indian Constitution prohibits trafficking in human beings and forced labour?
(SSC CHSL,  2020)
1) Article 25        2) Article 23        3) Article 13        4) Article 5
Ans: 2
8. Which of the following Fundamental Rights entails trafficking of human beings and forced labour?
(SSC MTS, 2024)
1) Rights against Exploitation        2) Cultural and Educational Rights
3) Right to Equality            4) Right to Freedom
Ans: 1