జాతీయ గణాంక దినోత్సవం

జాతీయాదాయాన్ని అంచనా వేయడంలో, ప్రభుత్వ విధానాలను రూపొందించడంలో గణాంకాలు ముఖ్యపాత్ర పోషిస్తాయి. వీటిని సేకరించే కార్యక్రమాలను రూపొందించి, గణాంక కార్యకలాపాలను సమన్వయం చేయడానికి వివిధ సంస్థలు ఏర్పాటు చేసిన మహలనోబిస్‌ అవసరమైన పద్ధతులను కూడా అభివృద్ధి చేశారు. అందుకే ఆయన్ను ‘ఆధునిక భారత గణాంక పితామహుడి’గా పేర్కొంటారు. ప్రొఫెసర్‌ ప్రశాంత చంద్ర మహలనోబిస్‌ జయంతి సందర్భంగా మన దేశంలో ఏటా జూన్‌ 29న ‘జాతీయ గణాంక దినోత్సవం’గా (National Statistics Day) నిర్వహిస్తారు. సామాజిక, ఆర్థిక ప్రణాళికల్లో గణాంకాల ప్రాముఖ్యాన్ని ప్రజలకు తెలియజేయడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.

• బ్రిటన్‌కు చెందిన సర్‌ రొనాల్డ్‌ ఐల్మెర్‌ ఫిషర్‌ను ఆధునిక గణాంకశాస్త్ర పితామహుడిగా పేర్కొంటారు. ఈయన అనలిటిక్స్‌ ఆఫ్‌ వేరియన్స్‌ (ఏఎన్‌ఓవీఏ), గరిష్ఠ సంభావ్యత అంచనా, ఎక్స్‌పెరిమెంటల్‌ డిజైన్‌ లాంటి కీలక భావనలను అభివృద్ధి చేసి 20వ శతాబ్దపు గణాంక శాస్త్రాన్ని అభివృద్ధి చేశారు. 1925లో ఈయన రచించిన ‘స్టాటిస్టికల్‌ మెథడ్స్‌ ఫర్‌ రిసెర్చ్‌ వర్కర్స్‌’ పుస్తకం ఈ రంగంలో ప్రధాన పాఠ్యపుస్తకంగా నిలిచింది.
• విధానాల రూపకల్పనలో, వనరుల కేటాయింపులో, అభివృద్ధి కార్యక్రమాల పర్యవేక్షణలో గణాంకాలు ప్రభుత్వానికి సహాయపడతాయి. మన దేశంలో ప్రకాశ్‌ చంద్ర మహలనోబిస్‌ గణాంకశాస్త్రాన్ని అభివృద్ధి చేశారు. 1936లో ఆయన కనుక్కున్న ‘మహలనోబిస్‌ డిస్టెన్స్‌’ గణాంకాల సేకరణలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చింది. భారత్‌లో కల్యంపూడి రాధాకృష్ణారావు (సీఆర్‌ రావు) కూడా గణాంకశాస్త్ర అభివృద్ధికి కృషి చేశారు.
• పీసీ మహలనోబిస్‌ 1893, జూన్‌ 29న కోల్‌కతాలో జన్మించారు. 1947-51 మధ్య ఐక్యరాజ్యసమితి సబ్‌ కమిషన్‌ ఆన్‌ శాంప్లింగ్‌కు ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరించారు. 1949లో ఏర్పాటైన జాతీయాదాయ అంచనాల కమిటీకి అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు. 1950లో నేషనల్‌ శాంపిల్‌ సర్వేను ఏర్పాటు చేశారు. 1955-67 వరకు భారత ప్రణాళికా సంఘంలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు. 

చారిత్రక నేపథ్యం

మహలనోబిస్‌ అభివృద్ధి చేసిన గణాంకశాస్త్రం దేశాభివృద్ధికి ఎంతగానో తోడ్పడింది. భారత ప్రణాళికా వ్యవస్థకు జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ పితామహుడు అయితే, ఆ ప్రణాళికా పథానికి మార్గనిర్దేశకుడిగా మహలనోబిస్‌ ప్రసిద్ధి చెందారు. గణాంకాలు, ఆర్థిక ప్రణాళికా రంగంలో మహలనోబిస్‌ చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా ఏటా జూన్‌ 29న ‘జాతీయ గణాంక దినోత్సవం’గా జరుపుకోవాలని భారత ప్రభుత్వం 2007లో తీర్మానించింది. అప్పటి నుంచి ఏటా దీన్ని నిర్వహిస్తున్నారు.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. కిందివాటిలో ఏది మన దేశంలో జాతీయాదాయాన్ని అంచనా వేస్తుంది?

(ఓఎస్‌ఎస్‌సీ బీఎస్‌ఎస్‌ఓ, 2022)

1) నీతిఆయోగ్‌               2) జాతీయ గణాంక కార్యాలయం

3) రిజర్వ్‌ బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా     4) ఆర్థిక సలహా మండలి

సమాధానం: 2

2. జాతీయ గణాంక కార్యాలయాన్ని కింది ఏ సంవత్సరంలో ఏర్పాటు చేశారు?

(సీఐఎస్‌ఎఫ్‌ కానిస్టేబుల్‌ (ఫైర్‌మాన్‌), 2023)

1) 2019     2) 2017        3) 2018         4) 2016

సమాధానం: 1

3. మన దేశంలో జాతీయ గణాంక దినోత్సవాన్ని ఏ తేదీన నిర్వహిస్తారు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీహెచ్‌ఎస్‌ఎల్‌ టైర్‌ 1, 2023),

(యూపీపీఎస్సీ జీఐసీ లెక్చరర్‌ ఎకనామిక్స్, 2017)

1) జూన్‌ 22        2) జూన్‌ 15        3) జూన్‌ 28        4) జూన్‌ 29

సమాధానం: 4

4. భారతదేశంలో గణాంకశాస్త్ర పితామహుడు అని ఎవర్ని పేర్కొంటారు?

(డీఎస్‌ఎస్‌ఎస్‌బీ పీఆర్‌టీ, 2018)

1) బి.సి.దత్‌                 2) దాదాభాయ్‌ నౌరోజీ    

3) ఎన్‌.ఎల్‌.ఆర్‌.మాధవ్‌ మీనన్‌    4) ప్రశాంత చంద్ర మహలనోబిస్‌

సమాధానం: 4

5. Statistics Day of India is celebrated each year on 29 June to mark the birth anniversary of:
(SSC MTS, 2021)
1) KC Sreedharan Pillai        2) CR Rao        
3) Raghu Raj Bahadur        4) PC Mahalanobis
Ans: 4
6. The Ministry of Statistics & Programme Implementation (MoSPI) releases the Index of Industrial Production (IIP) at which of the following time intervals?
(RRB NTPC Graduate Level CBT-I, 2025)
1) Half yearly        2) Weekly        3) Monthly        4) Quarterly
Ans: 3
7. In which year was the National Statistical Commission was constituted?
(SSC MTS, 2026)
1) 2006        2) 2008        3) 2010        4) 2012
Ans: 1
8. Prasanta Chandra Mahalanobis established the _______.
(SSC MTS, 2026)
1) Reserve Bank of India        2) State Bank of India
3) Indian Statistical Institute    4) National Sample Survey Office
Ans: 3