అంతర్జాతీయ క్రిమినల్‌ జస్టిస్‌ దినోత్సవం

ప్రపంచ దేశాల మధ్య సమన్వయాన్ని సాధించేందుకు నిరంతరం కృషి చేస్తున్న ప్రముఖ సంస్థల్లో అంతర్జాతీయ నేర న్యాయస్థానం (International Criminal Court - ICC) ఒకటి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా న్యాయం, జవాబుదారీతనం, మానవ హక్కుల రక్షణను పెంపొందించే లక్ష్యంతో ఏటా జులై 17న ‘అంతర్జాతీయ క్రిమినల్‌ జస్టిస్‌ దినోత్సవం’గా (International Criminal Justice Day) నిర్వహిస్తారు. దీని ఏర్పాటు, ప్రాముఖ్యాన్ని తెలియజేయడమే ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.

అంతర్జాతీయ నేర న్యాయస్థానం

• ఇది నెదర్లాండ్స్‌లోని హేగ్‌లో ఉన్న ఒక అంతర ప్రభుత్వ సంస్థ, అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం. జాతి నిర్మూలన (genocide), మానవత్వ వ్యతిరేక నేరాలు (crimes against humanity), యుద్ధ నేరాలు (war crimes), దురాక్రమణ నేరాలకు (crimes of aggression) పాల్పడిన వ్యక్తులపై విచారణ జరిపే అధికారం కలిగిన ఏకైక శాశ్వత అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం ఇది. ఐక్యరాజ్య సమితిలో దేశాల మధ్య వివాదాలను పరిష్కరించే ఇంటర్నేషనల్‌ కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ జస్టిస్‌ నుంచి ఐసీసీ స్వతంత్రంగా పనిచేస్తుంది.
• ఐసీసీలో మొత్తం 18 మంది న్యాయమూర్తులు ఉంటారు. వీరు సభ్యదేశాల సభ్యత్వంతో ఎన్నికవుతారు. వీరి పదవీ కాలం తొమ్మిదేళ్లు. దీన్ని పునరుద్ధరించడం కుదరదు. ఐసీసీకి ఒక అధ్యక్షుడిని, ఇద్దరు ఉపాధ్యక్షులను ఎన్నుకుంటారు. వీరు కోర్టుకు నాయకత్వం వహిస్తారు. ప్రస్తుత ప్రెసిడెంట్‌ - జపాన్‌కు చెందిన టొమోకో అకానే (2024, మార్చి 11 నుంచి 2026, జులై 17 నాటికి). 2002, జులై 1 తర్వాత జరిగిన నేరాలపై మాత్రమే ఐసీసీకి అధికార పరిధి ఉంటుంది.
• ప్రాసిక్యూటర్‌ తన సొంత చొరవతో లేదా ఒక సభ్యదేశం నుంచి అభ్యర్థన మేరకు కూడా దర్యాప్తు ప్రారంభించవచ్చు. 18 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయసున్న ఏ వ్యక్తి విషయంలోనూ ఐసీసీకి విచారణాధికారం లేదు. దేశాలు విచారణ జరపడానికి ఇష్టపడనప్పుడు లేదా అసమర్థంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ఐసీసీ కేసులు విచారిస్తుంది. ఐసీసీకి సొంత పోలీస్‌ దళం లేదు. ఇది మద్దతు కోసం సభ్యదేశాలు, అంతర్జాతీయ సహకారంపై ఆధారపడుతుంది. 

చారిత్రక నేపథ్యం

ప్రపంచవ్యాప్తంగా నేరాల కట్టడికి ఒక అంతర్జాతీయ వ్యవస్థ ఉండాలనే ఉద్దేశంతో 1998, జులై 17న రోమ్‌ నగరంలో ఒక సమావేశం జరిగింది. దేశాల మధ్య యుద్ధాలు, మానవాళికి వ్యతిరేకంగా నేరాలు, దురాక్రమణలకు వ్యతిరేకంగా ‘అంతర్జాతీయ నేర న్యాయస్థానాన్ని’ ఏర్పాటు చేయాలని సదస్సులో ఒక ఒప్పందాన్ని ఖరారు చేశారు. దీన్నే రోమ్‌ ఒప్పందం అంటారు. 2002, జులై 1 నుంచి ఐసీసీ అమల్లోకి వచ్చింది. 2010, జూన్‌ 1న ఉగాండాలోని కంపాలాలో జరిగిన ఐసీసీ సర్వసభ్యవేశంలో ఏటా జులై 17న ‘అంతర్జాతీయ క్రిమినల్‌ జస్టిస్‌ దినోత్సవం’గా జరుపుకోవాలని సభ్యదేశాలు తీర్మానించాయి.  

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. జాతి నిర్మూలన, మతతత్వ వ్యతిరేక నేరాలు, యుద్ధ నేరాల విచారణను కింది ఏ సంస్థ నిర్వహిస్తుంది?

(యూపీ పోలీస్‌ ఎస్‌ఐ, 2021)

1) అంతర్జాతీయ క్రిమినల్‌ కోర్టు

2) ప్రపంచ న్యాయస్థానం

3) శాశ్వత మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానం

4) అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం

సమాధానం: 1

2. ఐసీసీ ప్రెసిడెంట్‌గా ప్రస్తుతం ఎవరు ఉన్నారు? 

(ఓఎస్‌ఎస్‌ఎస్‌సీ ఆర్‌ఐ, ఏఆర్‌ఐ, ఎస్‌ఎఫ్‌ఎస్, 2025)

1) పియోటర్‌ హోఫ్‌మాన్స్కి            2) టొమోకో అకానే

3) సిల్వియా ఫెర్నాండెజ్‌            4) సాంగ్‌-హ్యూన్‌ సాంగ్‌

సమాధానం: 2

3. అంతర్జాతీయ క్రిమినల్‌ జస్టిస్‌ దినోత్సవాన్ని ఏటా ఏ తేదీన నిర్వహిస్తారు?

(జేకేఎస్‌ఎస్‌బీ ఎస్‌ఐ, 2022)

1) ఏప్రిల్‌ 9        2) జులై 17        3) ఆగస్టు 5    4) ఫిబ్రవరి 11

సమాధానం: 2

4. అంతర్జాతీయ నేర న్యాయస్థానం ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది?

(మద్రాస్‌ హైకోర్టు (రీడర్‌/ సీనియర్‌ బెయిలిఫ్‌/ జిరాక్స్‌ ఆపరేటర్‌), 2022)

1) ది హేగ్‌     2) పారిస్‌            3) స్కాట్లాండ్‌   4) ఐర్లాండ్‌

సమాధానం: 1

5. Which of the following characterise International Criminal Court (ICC)? 
A) The Rome statute established ICC as 'Court of last resort'
B) ICC can exercise jurisdiction only when national courts are unwilling or unable to investigate or prosecute
C) It can not prosecute acts of war crimes
D) ICC is not located in the Hague
Choose the correct answer from the options given below:
(UGC NET Paper 2: Political Science, 2020)
1) (A) and (B) only            2) (B) and (C) only
3) (C) and (D) only            4) (A) and (D) only
Ans: 1
6. Which of the following statements about the International Court of Justice is/are correct?
I. The Court consists of members, wherein two members cannot be nationals of the same State.
II. The General Assembly and the Security Council proceed independently of one another to elect the members of the Court.
Select the correct answer using the code given below. 
(CDS General Knowledge, 2024)
1) I only                2) II only
3) Both I and II            4) Neither I nor II
Ans: 3