ప్రపంచ జనాభా దినోత్సవం

ఒక ప్రదేశంలో నివసించే ప్రజల సంఖ్యను జనాభా అంటారు. దేశ ప్రగతికి, పతనానికి ఇది ప్రధాన కారణంగా నిలుస్తుంది. అవసరమైన స్థాయిలో పెరిగే జనాభా అభివృద్ధికి దోహదపడితే, మితిమీరిన జనాభా వృద్ధి అధోగతికి దారితీస్తుంది. (ఇది పేజీకి మాత్రమే. పోస్ట్స్‌కి వద్దు) మరణాల రేటు తగ్గుతూ, జననాల రేటు పెరిగితే మొత్తం జనాభాలో పెరుగుదల కనిపిస్తుంది. దీన్నే ‘జనాభా విస్ఫోటనం’ అంటారు. ప్రస్తుతం భారత్‌ సహా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలన్నీ ఈ దశలోనే ఉన్నాయి. జనాభా పెరుగుదల వల్ల కలిగే సమస్యలు, సమాజంపై దాని ప్రభావాన్ని తెలియజేసే లక్ష్యంతో ఏటా జులై 11న ‘ప్రపంచ జనాభా దినోత్సవం’ (World Population Day) గా నిర్వహిస్తారు. కుటుంబ నియంత్రణ, లింగసమానత్వం మొదలైనవాటి గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.

• యూఎన్‌ పాపులేషన్‌ ఫండ్‌ (యూఎన్‌ఎఫ్‌పీఏ) 2025, జూన్‌ 10న ‘ది రియల్‌ ఫెర్టిలిటీ క్రైసిస్‌’ పేరుతో స్టేట్‌ ఆఫ్‌ ది వరల్డ్‌ పాపులేషన్‌ నివేదిక 2025 నివేదికను విడుదల చేసింది. దీని ప్రకారం, 2026 నాటికి ప్రపంచ జనాభా దాదాపు 8.3 బిలియన్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా. ఇది ఏడాదికి 0.83% (98.87 మిలియన్లు) చొప్పున పెరుగుతుంది. ప్రపంచ జనాభా పెరుగుతున్నా గత దశాబ్దాలతో పోలిస్తే పెరుగుదల వేగం గణనీయంగా తగ్గింది.
• స్టేట్‌ ఆఫ్‌ ది వరల్డ్‌ పాపులేషన్‌ నివేదిక 2025 ప్రకారం, భారత జనాభా 146 కోట్లు దాటింది. అయితే జనాభాను ఇదే స్థాయిలో కొనసాగించడానికి అవసరమైన జననాల పెరుగుదల (రీప్లేస్‌మెంట్‌) కంటే దేశంలో జననాలు తక్కువగా ఉన్నాయని తెలిపింది. జనాభా పొందికలో, సంతాన సాఫల్యంలో, ప్రజల ఆయుర్దాయంలో వస్తున్న మార్పులను ఇందులో విశ్లేషించింది. దేశంలో జననాల రేటు సరాసరిన ప్రతి మహిళకు 1.9కి పడిపోయింది.
• భారత్‌లో మొదటి జనాభా లెక్కలు 1872లో లార్డ్‌ మేయో కాలంలో నిర్వహించారు. 1881లో లార్డ్‌ రిప్పన్‌ కాలంలో పూర్తి స్థాయిలో జనగణన జరిగింది. తర్వాత 1948లో జనాభా లెక్కల సేకరణ చట్టం అమల్లోకి వచ్చింది. స్వాతంత్య్రానంతరం 1951లో తొలిసారి జనాభా లెక్కల సేకరణ ప్రారంభమైంది. జనాభా లెక్కల సేకరణ అనేది కేంద్ర జాబితాలోని అంశం. 1951 - 2011 మధ్య ఏడుసార్లు జనాభా లెక్కలు సేకరించారు. 

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. వయసు ఆధారంగా ఒక దేశ జనాభాను సాధారణంగా ఎన్ని ప్రధాన వర్గాలుగా విభజించారు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ ఎంటీఎస్, 2022)

1) 4    2) 5   3) 3    4) 2

సమాధానం: 3

2. భారతదేశ జనాభా కింది ఏ దేశ జనాభా కంటే ఎక్కువ?

(డబ్ల్యూబీసీఎస్‌ మెయిన్స్, 2023)

1) అమెరికా            2) చైనా        3) ఇండోనేసియా     4) పైవన్నీ

సమాధానం: 4

3. భారతదేశంలో మొదటి జనాభా గణన ఏ సంవత్సరంలో చేశారు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీజీఎల్, 2022)

1) 1872   2) 1860   3) 1900   4)1920

సమాధానం: 1

4. జనసాంద్రత అంటే?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీజీఎల్, 2025)

1) ఒక ఇంటిలో ఉండే జనాభా        2) చదరపు కిలోమీటరుకు ఉండే జనాభా

3) ఒక ప్రాంతంలోని జనాభా            4) ఒక జిల్లాలోని జనాభా

సమాధానం: 2

5. The distribution of population in India is:
(RRB NTPC (UG) CBT-I, 2025)
1) uniform across all regions        2) more in desert areas
3) denser in hilly regions            4) uneven, with variations across regions
Ans: 4
6. India is the second most populous country with a population of ______, according to the 2011 census data.
(SSC HSC, 2022)
1) 1,210 million        2) 1,678 million        3) 1,245 million            4) 1,300 million
Ans: 1
7. Natural growth of population is the outcome of which of the following?
I. Crude Birth Rate        II. Crude Death Rate
III. Migration            IV. Marriages
Select the correct answer from the codes given below:
(UPPSC Civil Service, 2018)
1) Only I        2) Only III            3) II and IV            4) I and II
Ans: 4
8. In the Indian context, population growth in Class I cities is the most influenced by _____. 
(RRB NTPC Graduate Level CBT-I, 2025)
1) natural increase             2) migration from rural areas
3) religious factors            4) government employment
Ans: 2