ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్

డిమిత్రి ఇవనోవిచ్‌ మెండలీవ్‌

ఈయన రష్యాకు చెందిన ప్రముఖ రసాయన శాస్త్రవేత్త. పరమాణు నిర్మాణం, మూలకాలపై విస్తృత పరిశోధనలు చేశారు.

ఈయన రష్యాకు చెందిన ప్రముఖ రసాయన శాస్త్రవేత్త. పరమాణు నిర్మాణం, మూలకాలపై విస్తృత పరిశోధనలు చేశారు. భౌతిక, రసాయన ధర్మాలను ఉపయోగించి మూలకాలను వర్గీకరించారు. ఆవర్తన పట్టిక రూపకల్పనకు పనిచేసిన మొదటితరం పరిశోధకుల్లో ఆయన ముఖ్యులు. ఆయన ప్రతి మూలకం ధర్మాలను అధ్యయనం చేశారు. అవి పరమాణు ద్రవ్యరాశితో ఆవర్తన పద్ధతిలో సంబంధం కలిగి ఉన్నట్లు కనుక్కున్నారు. మెండలీవ్‌ మొదటిసారి మూలకాలను పట్టిక రూపంలో పొందుపరిచారు. దీన్నే మెండలీవ్‌ ఆవర్తన నియమం (ఆవర్తన పట్టిక) అంటారు. ఈయన్ను ఆవర్తన పట్టిక పితామహుడిగా పేర్కొంటారు. పోటీపరీక్షల నేపథ్యంలో ఈయన జీవితంలోని ముఖ్య విశేషాల గురించి తెలుసుకుందాం..!

బాల్యం - వృత్తి జీవితం

మెండలీవ్‌ 1834, ఫిబ్రవరి 8న రష్యాలోని Verkhnie Aremzyani లో జన్మించారు. ప్రారంభ విద్యను (1941-49) సైబీరియాలోని టోబోల్స్క్‌లో ఉన్న జిమ్నాసియంలో పూర్తి చేశారు.
1850లో సెయింట్‌ పీటర్స్‌బర్గ్‌లోని మెయిన్‌ పెడగోగికల్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చేరారు. అక్కడ సైన్స్‌ పట్ల ఆయనకు ఆసక్తి కలిగింది. విదేశీ సంస్థల్లో అధ్యయనం చేసేందుకు రష్యా ప్రభుత్వం నుంచి ఫెలోషిప్‌ పొంది, 1859లో జర్మనీలోని హైడెల్‌బర్గ్‌ యూనివర్సిటీలో చేరారు. అక్కడ ప్రముఖ రసాయన శాస్త్రవేత్త రాబర్ట్‌ విల్హెల్మ్‌తో కలిసి పనిచేశారు. మూలకాలు - వాటి ధర్మాలపై అధ్యయనం చేశారు. capillarity of liquids, behavior of gases పై పరిశోధనలు నిర్వహించారు.

ముఖ్యమైన పరిశోధనలు

1860లో absolute point of ebullition అనే అంశాన్ని నిర్వచించారు. వాయువుపై ఎంత ఒత్తిడిని ఉపయోగించినా అది ద్రవీకరించదని ఇది సూచిస్తుంది.
1864లో ద్రావణాల రసాయన సిద్ధాంతాన్ని రూపొందించారు. దీన్ని హైడ్రేట్‌ సిద్ధాంతం అంటారు. ఒక పదార్థం కరిగినప్పుడు అది ద్రావణి అణువులతో అస్థిరమైన కచ్చిత రసాయన సమ్మేళనాలను (హైడ్రేట్‌లను) ఏర్పరుస్తుందని మెండలీవ్‌ ప్రతిపాదించారు.
1868-71 మధ్య రెండు సంపుటాల్లో ‘ది ప్రిన్సిపల్స్‌ ఆఫ్‌ కెమిస్ట్రీ’ అనే పుస్తకాన్ని రాశారు. దీన్ని అభివృద్ధి చేసే సమయంలోనే పరమాణు బరువు ద్వారా మూలకాలు నిర్వహించే ఆవర్తన నియమాన్ని అభివృద్ధి చేశారు. 1869లో దీన్ని రష్యన్‌ కెమికల్‌ సొసైటీకి అందించారు.
1880లలో ద్రవాల ఉష్ణ విస్తరణను ఆయన అధ్యయనం చేశారు.

ఆవర్తన పట్టిక:

మెండలీవ్‌ 1869లో మొదటిసారి ఆవర్తన నియమాన్ని (ఆవర్తన పట్టిక) ప్రచురించారు. మూలకాల ధర్మాలు, వాటి పరమాణు భారాల ఆవర్తన ప్రమేయాలు దీనికి ఆధారం.
అప్పటి వరకు తెలిసిన 63 మూలకాలను పరమాణు భారాలు పెరిగే క్రమంలో సారూప్య ధర్మాలను, మూలకాలను ఒకచోట పొందుపరిచారు.
సారూప్య ధర్మాలు ఉన్న మూలకాలను 8 గ్రూపులుగా, 7 పీరియడ్లుగా విభజించారు. ఇంకా కొన్ని మూలకాలు కనుక్కోలేదని పేర్కొని, వాటి కోసం ఆవర్తన పట్టికలో అనేక ఖాళీలు ఉంచారు.

అవార్డులు - గౌరవాలు

1882లో డేవీ మెడల్‌ పొందారు.
1883లో లండన్‌ కెమికల్‌ సొసైటీలో గౌరవ సభ్యుడిగా నియమితులయ్యారు.
1889లో ఫారడే లెక్చర్‌షిప్‌ ప్రైజ్‌ దక్కింది.
1890లో రాయల్‌ సొసైటీకి విదేశీ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు.
1905లో లండన్‌లోని రాయల్‌ సొసైటీ నుంచి కోప్లీ మెడల్‌ అందుకున్నారు.
1906లో నోబెల్‌ బహుమతికి నామినేట్‌ అయ్యారు.

చివరగా

మూలకాల వర్గీకరణ ప్రక్రియలో మెండలీవ్‌ అనేక విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకొచ్చారు. మూలకాల జాబితాను అర్థవంతమైన నమూనాలో అమర్చవచ్చని ఆయన నిరూపించారు. దాని ఫలితమే ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న ఆవర్తన పట్టిక. ఆధునిక రసాయనశాస్త్ర స్థాపకుల్లో ఒకరిగా ఆయన నిలిచారు. తన ప్రయోగాలు, రూపకల్పనలు తర్వాతికాలంలో ఎంతో మందికి మార్గదర్శకమయ్యాయి. ఆయన 1907, ఫిబ్రవరి 2న సెయింట్‌ పీటర్స్‌బర్గ్‌లో మరణించారు.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న: రసాయన మూలకాల చిహ్నాలను వాటి పరమాణు భారాల ప్రకారం క్రమబద్ధీకరిస్తూ డిమిత్రి మెండలీవ్‌ కింది ఏ సంవత్సరంలో ఆవర్తన పట్టికను కనుక్కున్నారు?(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీజీఎల్, 2023)

1) 1794 2) 1869 3) 1890 4) 1779

సమాధానం: 2

ప్రశ్న: ఆధునిక ఆవర్తన పట్టికలో ఎన్ని మూలకాలు ఉన్నాయి?(ఎస్‌ఎస్‌సీ జీడీ కానిస్టేబుల్, 2023)

1) 124 2) 118 3) 102 4) 106

సమాధానం: 2

Q: Which statement about Mendeleev's Periodic Table is INCORRECT?(RRB Group D, 2022)
1) Horizontal rows are called 'periods'.
2) Vertical columns are called 'groups'.
3) The properties of elements are the periodic functions of their atomic numbers.
4) Elements are arranged in the order of their increasing atomic masses.
Answer: 3
Q: How many elements occur naturally?(RRB Group D, 2022)
1) 95 2) 93 3) 94 4) 92
Answer: 3