మహాసముద్రాలు - విశేషాలు

ఖండాల మధ్య విస్తరించిన మహా జలభాగాలను మహాసముద్రాలు అంటారు. భూ ఉపరితల వైశాల్యం సుమారు 510 మిలియన్‌ చ.కి.మీ. ఉండగా దానిలో జలావరణ వైశాల్యం సుమారు 361 మి.చ.కి.మీ.గా ఉంది. అంటే దాదాపు 71 శాతం భూభాగం నీటితోనే ఆవరించి ఉంది. అందులో ఎక్కువ భాగం మహాసముద్రాలే. ఇవి అపారమైన నీటితో భూగోళం అన్ని భాగాలను చుట్టి ఉంటాయి. ప్రపంచ వాతావరణాన్ని నియంత్రించడంలో, భూమిపై నీటి సమతౌల్యాన్ని కాపాడటంలో ఇవి ముఖ్యపాత్ర పోషిస్తున్నాయి. పోటీపరీక్షల కోణంలో మహాసముద్రాల గురించి తెలుసుకుందాం..!

ఆవిర్భావం ఇలా.

• దక్షిణాఫ్రికాకు చెందిన లాయాల్‌ వాట్సన్‌ అనే శాస్త్రవేత్త తన గ్రంథమైన ‘వాటర్‌ ప్లానెట్‌’లో సముద్రాల ఆవిర్భావాన్ని వివరించాడు. దీని ప్రకారం, మండుతున్న సూర్యగోళం నుంచి కొంత భాగం వేరుపడి, చల్లారి, ఘనీభవించడం ద్వారా మన భూగోళం ఏర్పడింది. దీని వయసు సుమారు 4500 - 5000 మిలియన్‌ సంవత్సరాలు. దీని బాహ్య ఉష్ణోగ్రత 6000 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్‌ వరకూ ఉండేదని అంచనా.
• అగ్ని పర్వత ప్రక్రియ వల్ల భూమి ఉపరితలంపైకి పెద్ద ఎత్తున లావా వచ్చింది. ఇందులో హైడ్రోజన్, హీలియం, సల్ఫర్‌ డైఆక్సైడ్‌ మొదలైన వాయువులతో పాటు 60-90 శాతం నీటి ఆవిరి ఉన్నాయి. ఇవి ఇలా బయటకు రావడాన్ని ‘అవుట్‌ గ్యాసింగ్‌’ అంటారు. ఇలా తొలిగా ‘నీటి ఆవిరి’ భూమి ఉపరితలానికి వచ్చి వాతావరణంలో చేరి, మేఘాలుగా మారింది. అవి కరిగి వర్షం కురిసింది.
• భూమిపై ఉన్న అధిక వేడి కారణంగా వర్షం నేలను చేరడానికి ముందే ఆవిరైపోయేది. తర్వాత చాలా కాలానికి భూమి నెమ్మదిగా చల్లబడి, నీటి ఆవిరి నీరుగా మారడం ప్రారంభమైంది.
• భూ విజ్ఞానశాస్త్రం ప్రకారం, భూమిపై దాదాపు 4000 సంవత్సరాల పాటు ఎడతెరిపిలేని వానలు కురిశాయి. కాలక్రమేణా వాతావరణంలోని నీటిఆవిరి వర్షం రూపంలో భూమిపై ఉన్న పల్లపుప్రాంతాల్లోకి చేరి అవి మహాసముద్రాలుగా పరిణామం చెందాయి.

మహా సముద్రాలు

• మహాసముద్రాలు ఎన్నంటే మనం వెంటనే అయిదు అని చెప్పేస్తాం. కానీ, భూఉపరితలాన్ని కప్పిఉన్న మొత్తం జలభాగాన్ని వాస్తవంగా నాలుగు మహాసముద్రాలుగా విభజించారు. అవి: పసిఫిక్, అట్లాంటిక్, హిందూ, ఆర్కిటిక్‌. అయిదో మహాసముద్రంగా పిలిచే అంటార్కిటికా లేదా దక్షిణ మహాసముద్రం అనేది ఒక భౌగోళిక ఊహ మాత్రమే. ఆ అయిదు మహా సముద్రాలకు సంబంధించిన ముఖ్య విశేషాలు: 

పసిఫిక్‌ మహాసముద్రం 

• మహాసముద్రాల్లోకెల్లా అతి పెద్దది, లోతైంది. ప్రపంచ విస్తీర్ణంలో 1/3వ వంతును ఆక్రమించింది. సగటు లోతు 5,000 మీటర్లు. ఇది త్రిభుజాకారంలో ఉంటుంది.
• దీనికి ఉన్న ఇతర పేర్లు: ‘ప్రశాంత మహాసముద్రం’, ‘రింగ్‌ ఆఫ్‌ ఫైర్‌’.
• తూర్పున ఉత్తర అమెరికా, దక్షిణ అమెరికా దేశాల సరిహద్దుల వెంబడి విస్తరించి ఉంది. పశ్చిమాన ఆస్ట్రేలియా, ఆసియా ఖండాలకు సరిహద్దుగా ఉంది.
• ఈ సముద్ర ఖండతీరపు అంచుపై జపాన్, ఫిలిప్పీన్స్, ఇండోనేసియా ఉన్నాయి.

అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం 

• రెండో అతి పెద్ద మహాసముద్రం. ‘S’ ఆకారంలో ఉంటుంది.
• ఇతర పేర్లు: ‘హెర్రింగ్‌ పాండ్‌’, ‘కల్లోల సముద్రం’.
• తూర్పున ఐరోపా, ఆఫ్రికా ఖండాలకు; పశ్చిమాన ఉత్తర అమెరికా, దక్షిణ అమెరికా ఖండాలకు సరిహద్దుగా ఉంది.
• మహాసముద్రాలన్నింటిలో అత్యంత లవణీయత కలిగి ఉంది.

హిందూ మహాసముద్రం 

• దక్షిణార్ధ గోళంలో అధిక భాగం విస్తరించిన మహాసముద్రం. ‘M’ ఆకారంలో ఉంటుంది.
• దీన్ని అర్ధ మహాసముద్రం అంటారు.
• ఇందులో అత్యంత లోతైన ప్రదేశం ‘సుంధా కందం’. హిందూ మహాసముద్రంలో అతిపెద్ద దీవి మడగాస్కర్‌.
• ఒక దేశం పేరుతో ఉన్న ఏకైక మహా సముద్రం ఇదే.

ఆర్కిటిక్‌ మహాసముద్రం 

• ఉత్తర ధ్రువం చుట్టూ విస్తరించి ఉంది. ‘O’ ఆకారంలో ఉంటుంది.
• ఆసియాకు ఉత్తరాన ఐరోపా, ఉత్తర అమెరికా ఖండాల చుట్టూ ఈ సముద్ర జలాలు విస్తరించి ఉన్నాయి
• ఇది అతి చిన్న మహాసముద్రం.

అంటార్కిటిక్‌

• ఇది దక్షిణ ధ్రువంలో విస్తరించి ఉంది. దక్షిణ మహాసముద్రమని పిలుస్తారు.
• పసిఫిక్, అట్లాంటిక్, హిందూ మహాసముద్రాల కొనసాగింపుగా పేర్కొంటారు.
• ఖండతీరపు అంచు అతి తక్కువగా ఉంటుంది.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

Q: భూమిపై ఎన్ని మహాసముద్రాలు ఉన్నాయి?(ఎంపీ వ్యాపం సబ్‌-ఇంజినీర్‌ ఎలక్టిక్రల్, 2016)

1) 7       2) 6

3) 5       4) 4

సమాధానం: 3

Q: కిందివాటిలో ఏవి మంచినీటి వనరు కాదు?(సీటీఈటీ సోషల్‌ సైన్స్, 2022)

1) మహాసముద్రాలు    2) నదులు

3) చెరువులు         4) హిమనీనదాలు

సమాధానం: 1 

Q. Which of the following oceans is the third-largest ocean in the world?(SSC Selection Post 2025 (Matriculation Level))

1) Pacific Ocean

2) Atlantic Ocean

3) Indian Ocean

4) Arctic Ocean

Answer: 3