ఇంటర్నేషనల్‌ డే ఆఫ్‌ జీరో వేస్ట్‌

ప్రస్తుతం ప్రపంచం ఎదుర్కొంటోన్న ప్రధాన సమస్యల్లో వ్యర్థాల నిర్వహణ ఒకటి. పరిసరాలు, పర్యావరణంతో సహా జీవుల ఆరోగ్యానికి వ్యర్థాలు ఇబ్బందిగా మారాయి. ప్రపంచ దేశాలు ఎంతగా అభివృద్ధి పథంలో దూసుకుపోతుంటే అంతగా ఇవి పేరుకుపోతున్నాయి. వీటిని సరిగ్గా నిర్వహించకపోతే శుభ్రత లోపించి నేల, నీరు, గాలి కలుషితం అవుతాయి. తద్వారా మానవ మనుగడకు అవరోధం కలుగుతుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యర్థాల నిర్వహణను బలోపేతం చేయడం, సుస్థిర వినియోగ - ఉత్పత్తి విధానాలను ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో ఏటా మార్చి 30న ‘ఇంటర్నేషనల్‌ డే ఆఫ్‌ జీరో వేస్ట్‌’గా నిర్వహిస్తారు. ఈ రోజు ఆహార వృథాను అరికట్టడంపై ప్రధానంగా దృష్టిసారిస్తుంది. వ్యర్థాల కట్టడికి తీసుకోవాల్సిన చర్యల గురించి ప్రజలను చైతన్యపరచడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.

వ్యర్థాలు అంటే?

• ఒకసారి మాత్రమే ఉపయోగించి పారేయడం లేదా మళ్లీ వినియోగించకూడదని భావించే ఏ వస్తువునైనా వ్యర్థంగా పరిగణిస్తారు. ఇవి వివిధ మానవ కార్యకలాపాల ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతాయి. భౌతిక స్థితి (physical state), మూలం (source), కూర్పు (composition) ఆధారంగా వీటిని వర్గీకరిస్తారు. 
• సునామీలు, భూకంపాలు, తుపానులు లాంటి సహజ విపత్తులు; జనాభా పెరుగుదల; మానవ విలాసవంతమైన జీవన విధానం మొదలైనవి వ్యర్థాల ఉత్పత్తికి ప్రధాన కారణాలు. 

గణాంకాలు..

• యునైటెడ్‌ నేషన్స్‌ ఎన్విరాన్మెంట్‌ ప్రోగ్రాం (యూఎన్‌ఈపీ) గణాంకాల ప్రకారం.. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏటా 2.1 నుంచి 2.3 బిలియన్‌ టన్నుల మున్సిపల్‌ వ్యర్థాలు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. నిర్వహణ చర్యలు తీసుకోకపోతే 2050 నాటికి వార్షిక వ్యర్థాల ఉత్పత్తి 3.8 బిలియన్‌ టన్నులకు చేరుకుంటుందని అంచనా. 

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్స్‌

పర్యావరణ పరిరక్షణలో భాగంగా వ్యర్థాల నిర్వహణకు భారత రాజ్యాంగంలో కొన్ని ఆర్టికల్స్‌ ఉన్నాయి. అవి:

ఆర్టికల్‌ 48-ఎ: పర్యావరణ పరిరక్షణ, జీవారణ సుస్థిరతను నిర్దేశిస్తుంది. 1976 నాటి 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా దీన్ని తీసుకొచ్చారు. స్వచ్ఛమైన, కాలుష్య రహిత సమాజాన్ని నెలకొల్పాలని రాష్ట్రాలకు సూచిస్తుంది.

ఆర్టికల్‌ 51-ఎ(జి): అడవులు, సరస్సులు, నదులు, వన్యప్రాణులతో సహా సహజ పర్యావరణాన్ని రక్షించడం, మెరుగుపరచడం, జీవరాశుల పట్ల దయ కలిగి ఉండాలని పౌరులను నిర్దేశిస్తుంది. 

ఆర్టికల్‌ 243-డబ్లూ్య: పారిశుద్ధ్యం, ఘన వ్యర్థాలు, ప్రజారోగ్యాన్ని నిర్వహించేందుకు మున్సిపాలిటీలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు అధికారాన్ని కల్పిస్తుంది. 

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ 2022లో ఈ-వ్యర్థాల నిర్వహణ నియమాలను నోటిఫై చేసింది. ఇవి ఎప్పటి నుంచి అమల్లోకి వచ్చాయి?

 (ఎస్‌ఎస్‌సీ గ్రాడ్యుయేట్‌ లెవల్, 2022)

1) 2023, ఏప్రిల్‌ 1

2) 2023, జులై 1

3) 2022, డిసెంబరు 1

4) 2023, జనవరి 1

సమాధానం: 1

2. వ్యర్థాల నిర్వహణలో 3-ఆర్‌ సూత్రం కింది దేన్ని కలిగి ఉంటుంది?

 (ఆర్‌ఆర్‌బీ జేఈ, 2019)

1) రెడ్యూస్, రీయూజ్, రీసైకిల్‌

2) రెడ్యూస్, రీఫార్మ్, రీసెట్‌

3) రెడ్యూస్, రీగెయిన్, రీయూజ్‌

4) రెడ్యూస్, రీటెయిన్, రీగెయిన్‌

సమాధానం: 1

3. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 48ఎ కింది వాటిలో దేని రక్షణ, అభివృద్ధిని నిర్ధారించాలని రాష్ట్రాలకు నిర్దేశిస్తుంది?

(యూజీసీ నెట్‌ పేపర్‌ 1, 2021)

1) విద్య

2) పర్యావరణం

3) వ్యాపారాలు

4) ఖనిజ వనరులు

సమాధానం: 2

4. The Article 48A of the Indian Constitution (Directive Principles of State Policy for Environmental Protection) was inducted in 1976 after the...
(SSC GD Constable 2025)

1) 42nd amendment

2) 40th amendment

3) 28th amendment

4) 14th amendment

Ans: 1

5. Which Article of the Constitution of India is associated with the protection and improvement of the environment and safeguarding of forests and wild life?
(Delhi Police Constable (Executive) 2023)

1) Article 39 A  2) Article48 A

3) Article 43 A  4) Article 51 A

Ans: 2