ముఖ్యమైన భారత జాతీయ పురస్కారాలు (పార్ట్‌ - 1)

పురస్కారాలు అనేవి విశేష విజయాలు సాధించిన వ్యక్తులకు అందించే గౌరవం, మర్యాదకు చిహ్నాలు. మన దేశంలో పురస్కారాల జాబితా చాలా విస్తృతమైంది. ప్రజాసేవ, కళలు, విజ్ఞానశాస్త్రం, క్రీడలు, సాహిత్యం లాంటి రంగాల్లో విశేష ఖ్యాతి గడించిన వారికి ప్రభుత్వం వీటిని అందిస్తుంది. మన దేశంలో జాతీయ స్థాయిలో అందించే ముఖ్యమైన అవార్డుల గురించి పోటీపరీక్షల కోణంలో తెలుసుకుందాం..!

ఎందుకు అవసరం?

సంస్కృతి, సమాజం, దేశానికి గణనీయంగా దోహదపడే విశిష్టమైన సమూహాలు, వ్యక్తులు, సంస్థలను గుర్తించి, సత్కరించేందుకు జాతీయ పురస్కారాలు చాలా అవసరం. ఇవి దేశానికి సంబంధించిన గొప్ప సాంస్కృతిక, చారిత్రక వారసత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.

ఇందులో కింది రకాలు ఉన్నాయి..

1. పౌర పురస్కారాలు    2. శౌర్య పురస్కారాలు

3. క్రీడా పురస్కారాలు    4. సాహిత్య పురస్కారాలు   5. శాస్త్రీయ పురస్కారాలు

పౌర పురస్కారాలు..

సంస్కృతి, సమాజం లేదా ఇతర రంగాల్లో విశిష్ట సేవలు అందించిన వ్యక్తులకు ప్రదానం చేసే గౌరవాలే పౌర పురస్కారాలు.

భారతరత్న

• ఇది దేశంలో అత్యున్నత పౌర పురస్కారం. ఏ రంగంలోనైనా అత్యున్నత స్థాయిలో చేసిన అసాధారణ సేవ/ పనితీరుకు గుర్తింపుగా దీన్ని ప్రదానం చేస్తారు.
• దీన్ని పద్మ పురస్కారాల కంటే భిన్నంగా పరిగణిస్తారు. భారతరత్న కోసం ఎలాంటి అధికారిక సిఫార్సులు అవసరం లేదు. ఒక ఏడాదిలో గరిష్ఠంగా ముగ్గురికి ఈ పురస్కారాన్ని ప్రకటించవచ్చు. 

పద్మ పురస్కారాలు

భారతరత్న మినహా మిగిలిన మూడు పౌర అవార్డులను పద్మ పురస్కారాలుగా పిలుస్తారు. 1954లో నెలకొల్పిన ఈ పురస్కారాలను మూడు విభాగాల్లో ప్రదానం చేస్తారు. అవి:

1. అసాధారణ, విశిష్ట సేవకు పద్మ విభూషణ్‌

2. ఉన్నత స్థాయి విశిష్ట సేవకు పద్మ భూషణ్‌

3. విశిష్ట సేవకు పద్మశ్రీ

• జాతి, వృత్తి, హోదా లేదా లింగభేదం లేకుండా అందరూ ఈ పురస్కారాలకు అర్హులే. అయితే వైద్యులు, శాస్త్రవేత్తలు మినహా ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల్లో పనిచేసే వారితో సహా ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు వీటికి అనర్హులు.
• కళలు, సామాజిక సేవ,  ప్రజావ్యవహారాలు, సైన్స్‌ అండ్‌ ఇంజినీరింగ్, వాణిజ్యం - పరిశ్రమలు, వైద్యం, సాహిత్యం - విద్య, క్రీడలు మొదలైన రంగాల్లో ప్రతిభ కనబరచినవారికి వీటిని ప్రదానం చేస్తారు. 

పద్మ విభూషణ్‌

• మన దేశంలో పౌర పురస్కారాల విభాగంలో రెండో అత్యున్నత అవార్డు ఇది.
• ప్రజా వ్యవహారాలు, సామాజిక సేవ, సివిల్‌ సర్వీసెస్, సాహిత్యం, క్రీడలు, ఇతర రంగాల్లో విశేష కృషి చేసిన వ్యక్తులకు దీన్ని ప్రదానం చేస్తారు. 

పద్మభూషణ్

తమ తమ రంగాల్లో విశేష కృషి చేసి, నిరంతరం అత్యుత్తమంగా రాణించిన వ్యక్తులకు పద్మభూషణ్‌ పురస్కారం ప్రదానం చేస్తారు. ఇతరులను ప్రేరేపించగల సామర్థ్యం, వారి అద్భుత విజయాలు, సమాజంపై వారి ప్రభావం లాంటివి ఎంపిక ప్రమాణాల్లో భాగంగా ఉంటాయి.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. భారతరత్న అవార్డును కింది ఏ సంవత్సరంలో స్థాపించారు?

(అగ్నివీర్‌ నేవీ ఎస్‌ఎస్‌ఆర్, 2025)

1) 1954    2) 1905   3)1951   4) 1952

సమాధానం: 1

2. స్వతంత్ర భారతదేశంలో మొదటి భారతరత్న పురస్కారం ఎవరికి లభించింది?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ జీడీ 2019)

1) సీఎన్‌ఆర్‌ రావు       2) జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ 

3) సీవీ రామన్‌         4) సర్దార్‌ వల్లభ్‌ భాయ్‌ పటేల్‌

సమాధానం: 3

3. Who among the following was honoured with Bharat Ratna award before becoming the President of India?
(RRB NTPC CBT-I 2021)
1) Rajendra Prasad            2) S Radhakrishnan  
3) VV Giri                4) Pranab mukherjee
Ans: 2
4. Who among the following was awarded with the Bharat Ratna in 2019?
(RRB JE CBT I 2019)
1) Manmohan Singh             2) Narendra Modi 
3) Pranab Mukherjee             4) L.K. Advani 
Ans: 3 
5. Which is the native state of Bharat Ratna awardee Bhupen Hazarika? 
(RRB NTPC CBT-I 2021)
1) Arunachal Pradesh         2) West Bengal         
3) Assam        4) Manipur 
Ans: 3