జియోగ్రాఫికల్‌ ఇండికేషన్‌ ట్యాగ్‌ (జీఐ ట్యాగ్‌)

భారతదేశం గొప్ప సంప్రదాయాలు, విభిన్న సంస్కృతులు, విశిష్ట ఉత్పత్తులకు నెలవు. దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు వివిధ వస్తువులు, పదార్థాల తయారీలో ప్రత్యేకత గుర్తింపును కలిగి ఉంటాయి. మన దేశంలో జీఐ ట్యాగ్‌లు ఈ ఉత్పత్తులకు దుర్వినియోగం, నకిలీ చేయడం నుంచి మినహాయింపు కల్పిస్తాయి. ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతానికి చెందిన ఉత్పత్తులకు చట్టపరమైన రక్షణ లభిస్తాయి. అసలైన తయారీదారులు మాత్రమే సంబంధిత ఉత్పత్తుల పేర్లను ఉపయోగించేలా నిర్ధారిస్తాయి. వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, సహజ వస్తువులు, తయారీ వస్తువులు, చేతివస్తువులు, ఆహార పదార్థాలు మొదలైనవి ఇందులో ఉంటాయి. పోటీ పరీక్షల కోణంలో జీఐ ట్యాగ్‌ గురించి తెలుసుకుందాం..!

జీఐ ట్యాగ్‌ అంటే?

• జియోగ్రాఫికల్‌ ఇండికేషన్‌ ట్యాగ్‌ (జీఐ ట్యాగ్‌) అనేది ఒక ప్రత్యేక చిహ్నం లేదా లేబుల్‌. ఇదొక మేధో సంపత్తి హక్కు(intellectual property right). ఒక నిర్దిష్ట ప్రదేశం నుంచి వచ్చే ఉత్పత్తులకు దీన్ని ఇస్తారు.
• ఆ ఉత్పత్తికి ప్రత్యేకమైన నాణ్యత, ఖ్యాతి లేదా సంప్రదాయం ఉండాలి. అవన్నీ తయారీ అయ్యే ప్రదేశంతో ముడిపడి ఉండాలి.

ఉదా: ‘డార్జిలింగ్‌ టీ’కి ఒక ప్రత్యేక రుచి ఉంటుంది. దానికి కారణం డార్జిలింగ్‌ ప్రదేశంలోని వాతావరణం, నేల తీరు. ప్రపంచంలోని మరే ఇతర ప్రాంతంలో సాగైన తేయాకుతోనూ ఇలాంటి రుచికరమైన టీ చేయడం అసాధ్యం. అందుకే ‘డార్జిలింగ్‌ టీ’ జీఐ ట్యాగ్‌ను కలిగి ఉంది.

ఉత్పత్తి ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో జీఐ ట్యాగ్‌ ప్రపంచానికి తెలుపుతుంది. వస్తువు పేరును పరిరక్షిస్తుంది. అంతేకాకుండా దాని నాణ్యత, సంప్రదాయాన్ని ధ్రువీకరిస్తుంది. ముఖ్యంగా ఒక ఉత్పత్తి, ప్రత్యేకమైన ప్రదేశానికి చెందిందని చెప్పినప్పుడు, కొనుగోలుదారుకు ఎలాంటి మోసం జరగకుండా చూసేందుకు ఇవి ఉనికిలోకి వచ్చాయి. 

జీఐ ట్యాగ్‌ ప్రయోజనాలు

• వస్తువులకు చట్టపరమైన రక్షణ ఉంటుంది.
• ఇతరులు అనధికారికంగా తయారు చేయకుండా నిరోధిస్తుంది.
• కొనుగోలుదారులు కోరుకున్న లక్షణాలతో కూడిన నాణ్యమైన వస్తువులు పొందేందుకు సాయం చేస్తుంది. వాటి విశ్వసనీయతకు హామీ ఇస్తుంది.
• జాతీయ, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో జీఐ ట్యాగ్‌ వస్తువులకు మంచి డిమాండ్‌ ఉంటుంది. తద్వారా ఇది ఆర్థిక వృద్ధికి సాయపడుతుంది.
• జీఐ ట్యాగ్‌ ఉన్న ఉత్పత్తులు సాధారణంగా ఆయా ప్రాంతాలకు పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తూ ఉంటాయి.
• సంప్రదాయ వ్యవసాయ పద్ధతులకు ప్రోత్సాహం కల్పిస్తుంది.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. ప్రఖ్యాత పోచంపల్లి ఇకత్‌కు హస్తకళల విభాగంలో భౌగోళిక గుర్తిపు (జీఐ) ట్యాగ్‌ లభించింది. అయితే పోచంపల్లి భారతదేశంలోని ఏ రాష్ట్రంలో ఉంది?

(ఐబీపీఎస్‌ క్లర్క్స్‌ మెయిన్స్, 2025)

1) ఆంధ్రప్రదేశ్‌  2) కర్ణాటక  3) తెలంగాణ   4) తమిళనాడు 5) ఒడిశా

సమాధానం: 3

2. 2016, నవంబరు నాటికి కింది వాటిలో దేనికి జీఐ ట్యాగ్‌ లేదు?

(ఏపీపీఎస్సీ గ్రూప్‌ 2 ప్రిలిమ్స్, 2017)

1) తిరుపతి లడ్డు       2) ఉప్పాడ జమ్దానీ చీర

3) గుంటూరు సన్న మిర్చి  4) బందరు లడ్డు

సమాధానం: 4

3. In order to comply with TRIPS Agreement, India enacted the Geographical Indications of Goods (Registration & Protection) Act, 1999. The difference/differences between a "Trade Mark" and a Geographical Indication is/are
i. A Trade Mark is an individual or a company's right whereas a Geographical Indication is a community's right.
ii. A Trade Mark can be licensed whereas a Geographical Indication cannot be licensed.
iii. A Trade Mark is assigned to the manufactured goods whereas the Geographical Indication is assigned to the agricultural goods/products and handicrafts only.
Which of the statements given above is/are correct?
(UPSC Civil Services Exam (Prelims) 2010)
1) i only        2) i and ii only        3) ii and iii only        4) i, ii and iii
Ans: 2
4. Which of the following statements about Geographical Indications (GI) tags in India are correct?
I. The target set by the Union Minister of Commerce & Industry is to reach 10,000 GI tags by 2030.
II. Uttar Pradesh has the highest number of GI-tagged products in India, followed by Tamil Nadu.
III. GI Tag is valid for 10 Years.
(RRB PO Mains 2024)
1) I only        2) II only         3) III only        4) I and II only        5) All are correct
Ans: 5
5. Which of the following has/have been accorded 'Geographical Indication' status?
I. Banaras Brocades and Sarees        II. Rajasthani Daal-Bati-Churma
III. Tirupathi Laddu
Select the correct answer using the code given below.
(UPSC Civil Services 2015)
1) I only                    2) II and III only        
3) I and III only                4) I, II and III
Ans: 3