నార్త్‌ అట్లాంటిక్‌ ట్రీటీ ఆర్గనైజేషన్‌ (నాటో) 

నాటో అనేది ఒక అంతర ప్రభుత్వ సైనిక కూటమి. ఉత్తర అమెరికా, ఐరోపా దేశాలు ఇందులో సభ్యులుగా ఉంటాయి. సామూహిక రక్షణను ప్రోత్సహించడానికి, సభ్య దేశాల మధ్య స్వేచ్ఛ - భద్రతను రాజకీయ, సైనిక మార్గాల ద్వారా కాపాడటానికి దీన్ని నెలకొల్పారు. ప్రారంభంలో 12 వ్యవస్థాపక దేశాలతో ఏర్పాటైన ఈ సంస్థ, ప్రపంచ సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి నిరంతరం అభివృద్ధి చెందుతూ వస్తోంది. కొనసాగుతోన్న విస్తరణలు, వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాలతో ప్రస్తుతం నాటో దేశాల జాబితా 32కి చేరింది. 1949, ఏప్రిల్‌ 4న వాషింగ్టన్‌ డి.సి.లో నార్త్‌ అట్లాంటిక్‌ ట్రీటీ (వాషింగ్టన్‌ ట్రీటీ)పై సంతకం చేయడం ద్వారా నాటో ఉనికిలోకి వచ్చింది. పోటీపరీక్షల నేపథ్యంలో దీని గురించి మరిన్ని విషయాలు తెలుసుకుందాం..! 

ఏర్పాటుకు కారణం...

• రెండో ప్రపంచ యుద్ధం (1939-45) కారణంగా అనేక ఐరోపా దేశాలు భారీగా నష్టపోయాయి. ఈ సంఘర్షణల్లో సుమారు 3.65 కోట్లమంది ఐరోపావాసులు మరణించగా ఎందరో నిరాశ్రయులయ్యారు. యుద్ధానంతరం సోవియట్‌ యూనియన్‌ సహాయంతో కమ్యూనిస్ట్‌లు ఐరోపా దేశాల్లో అలజడులు సృష్టించి, కమ్యూనిజం వ్యాప్తికి పూనుకున్నారు.
• అదే సమయంలో యుద్ధం కారణంగా ఐరోపా దేశాలు ఆర్థికంగా, భద్రతాపరంగా నిలదొక్కుకోవడానికి ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నాయి. పరిశ్రమలు స్థాపించడానికి, ఆహారోత్పత్తి పెంపొందించడానికి వాటికి భారీగా నిధులు అవసరమయ్యాయి. ఈ నేపథ్యంలో ఐరోపాను బలోపేతం చేసి కమ్యూనిస్ట్‌ పాలన విస్తరించకుండా చేయాలని అమెరికా భావించింది.
• ఇందుకు అనుగుణంగా 1948లో అమెరికా మార్షల్‌ ప్లాన్‌ను రూపొందించింది. సెక్రటరీ జార్జ్‌ మార్షల్‌ ప్రతిపాదించిన మేరకు భారీ ఆర్థిక సహాయాన్ని అందజేసింది. ఈ చర్య అమెరికా, ఐరోపాలోని కొన్ని దేశాల మధ్య బంధాన్ని బలపరిచింది. మరో వైపు సోవియట్‌ యూనియన్‌ ఈ సహాయాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది. తూర్పు ఐరోపాలో తన అధీనంలో ఉన్న దేశాలకు ఈ సహాయం తీసుకోవద్దని ఆదేశాలు జారీ చేసింది. ఈ చర్య తూర్పు, పశ్చమ ఐరోపా విభజనకు కారణమైంది.

నాటో ఆవిర్భావం..

• 1948, ఫిబ్రవరిలో సోవియట్‌ యూనియన్‌ మద్దతుతో చెకోస్లోవేకియా కమ్యూనిస్ట్‌ పార్టీ (Communist Party of Czechoslovakia) ఆ దేశంలో ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా ఎన్నికైన ప్రభుత్వాన్ని కూలదోసింది. తర్వాత జర్మనీపై తమ పట్టు మరింత బలపరుచుకునే ఉద్దేశంతో సోవియట్‌ యూనియన్‌.. మిత్ర రాజ్యాల నియంత్రణలో ఉన్న బెర్లిన్‌ను  దిగ్బంధించింది.
• దీంతో సోవియట్‌ను కట్టడి చేయడానికి కూటమిగా ఏర్పడాలని 12 యూరోపియన్‌ దేశాలు భావించాయి. అమెరికా కూడా దీనికి మద్దతు ఇచ్చింది.
• ఆ దేశాలు: బెల్జియం, కెనడా, డెన్మార్క్, ఫ్రాన్స్, ఐస్‌లాండ్, ఇటలీ, లక్సెంబర్గ్, నెదర్లాండ్స్, నార్వే, పోర్చుగల్, యునైటెడ్‌ కింగ్‌డమ్, అమెరికా.
• ఐక్యరాజ్యసమితి చార్టర్‌లోని ఆర్టికల్‌ 51 ఆధారంగా వాషిగ్టన్‌ డి.సి.లో నార్త్‌ అట్లాంటిక్‌ ట్రీటీపై సంతకం చేయడం ద్వారా నాటో ఏర్పడింది.
• నాటో ప్రధాన కార్యాలయం బెల్జియం రాజధాని బ్రసెల్స్‌లో ఉంది.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. నాటో ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది?

(యూపీటెట్‌ 2018, హెచ్‌పీ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్, 2025)

1) న్యూయార్క్‌        2) లండన్‌

3) బ్రసెల్స్‌            4) పారిస్‌

సమాధానం: 3

2. Which one of the following statements is NOT correct about NATO?
(NDA-II 2024)

1) It was formed out of the signing of the Washington Treaty

2) Russia is not a member of this organization

3) It derives its authority from the UN Charter

4) Finland is its latest member

Ans: 3

3. Select the incorrect statement regarding 'NATO'.
(MP Police Constable 2023)

1) Its full form is North American Treaty Organisation

2) It was formed on 4 April 1949

3) Turkey is one of the members of NATO

4) It is also called Washington Treaty

Ans: 1

4. Consider the following pairs: 
(UPSC CSE Prelims, 2024)

1) Country – Action taken by the country regarding NATO

2) France – Withdrew from the integrated military command of NATO in 1966 but returned in 2009

3) Greece – Withdrew from the integrated military command of NATO in 1974 but returned in 1980

4) Turkey – Rescinded its membership of NATO

How many of the pairs given above are correctly matched?

1) Only one pair            2) Only two pairs

3) All three pairs        4) None of the pairs

Ans: 2