ప్రపంచ ఖండాలు - విశేషాలు

విశ్వంలో ఇప్పటి వరకు గుర్తించిన గ్రహాల్లో భూమిపై మాత్రమే ప్రాణులు జీవించడానికి అవకాశం ఉంది.  మొత్తం భూవైశాల్యం 510 మిలియన్ల చ.కి.మీ. ఉంటే అందులో సుమారు 361 మిలియన్ల చ.కి.మీ. (71%) జలం ఆవరించి ఉంది. మిగిలిన 149 మి.చ.కి.మీ. (29%) నేలగా ఉంది. ప్రస్తుతం భూమిపై ఏడు ఖండాలు, అయిదు మహా సముద్రాలు ఉన్నాయి. సుమారు 220 మిలియన్‌ సంవత్సరాల క్రితం మొత్తం భూభాగం కలిసే ఉండేదని శాస్త్రవేత్తలు పేర్కొని, దానికి పాంజియా అనే పేరు పెట్టారు. తర్వాతి కాలంలో భూమి చలనాలకు గురై ప్రస్తుత ఖండాలుగా విడిపోయింది. పోటీపరీక్షల 
కోణంలో ఖండాలు, వాటి ముఖ్య విశేషాల గురించి తెలుసుకుందాం..!

ముఖ్యాంశాలు..

• ఖండాలు, మహాసముద్రాల ప్రస్తుత స్థితిని వివరించడానికి 1922లో జర్మనీకి చెందిన వాతావరణ శాస్త్రవేత్త ‘ఆల్ఫ్రెడ్‌ వెజెనర్‌’ ఖండచలన సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు.
• ‘ఖండాలు కదులుతున్నాయి’ అనే విషయాన్ని మొదటగా తెలియజేసింది అబ్రహం ఆర్కీవియస్‌.
• 220 మిలియన్‌ సంవత్సరాల క్రితం పాంజియా అనే మహాఖండం ఉందని ఆల్ఫ్రెడ్‌ వెజెనర్‌ ప్రతిపాదించారు. గ్రీకు భాషలో ‘పాంజియా’ అంటే మొత్తం భూమి అని అర్థం.
• పాంజియా చుట్టూ ఆవరించి ఉన్న జలభాగాన్ని ‘పాంథాలసా’ అని, మధ్యలో ఉన్న జలభాగాన్ని ‘టెథిస్‌ సముద్రం’ అని అంటారు.
• కొంతకాలం తర్వాత పాంజియా రెండుగా విడిపోయింది. పాంజియాకు ఉత్తరంగా ఉన్న భాగాన్ని అంగారా లేదా లారేసియా అని, దక్షిణంగా ఉన్న భాగాన్ని గోండ్వానా అని పేర్కొన్నారు.
• తర్వాతి కాలంలో భూమి అనేక చలనాలకు గురై ప్రసుతం ఉన్న ఏడు ఖండాలుగా విడిపోయింది.
• ప్రపంచంలో ఏడు ఖండాలు: ఆసియా, ఆఫ్రికా, యూరప్‌ (ఐరోపా), ఉత్తర అమెరికా, దక్షిణ అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా (ఓషియానియా), అంటార్కిటికా.

ఆసియా

• విస్తీర్ణం, జనాభా పరంగా అతిపెద్ద ఖండం ఆసియా. ఇందులో 48 దేశాలున్నాయి. ప్రపంచ జనాభాలో 470 కోట్లకుపైగా (60%) ఇక్కడే ఉన్నారు.
• విస్తీర్ణం: 4,45,79,000 చ.కి.మీ. ఇది మొత్తం భూభాగంలో 30%.
• ప్రపంచంలోనే ఎత్తయిన హిమాలయ పర్వత శ్రేణులు ఈ ఖండంలో ఉన్నాయి.
• యూఏఈలోని దుబాయ్‌లో ఉన్న ‘బుర్జ్‌ ఖలీఫా’ ప్రపంచంలోనే ఎత్తయిన భవనం.
• ఆసియాలో భూమిపై అతి ఎత్తయిన, అత్యల్ప ఎత్తయిన ప్రదేశాలున్నాయి. అవి ఎవరెస్ట్‌ (నేపాల్‌), మృతసముద్రం (జోర్డాన్, ఇజ్రాయెల్‌ మధ్య).
• రష్యా అతిపెద్ద దేశం. భూగోళంలో దాదాపు 11% భూభాగం ఈ దేశానిదే.
• ప్రపంచంలో ఉత్పత్తయ్యే బియ్యంలో దాదాపు 90% ఆసియా దేశాల్లోనే వినియోగిస్తున్నారు.
• ఈ ఖండంలో అత్యధికంగా 2,300 భాషలు మాట్లాడతారు.

ఆఫ్రికా

• జనాభా, విస్తీర్ణపరంగా రెండో అతిపెద్ద ఖండం. ప్రపంచ జనాభాలో 16% (157 కోట్లకు పైగా) ఇక్కడే ఉంది. విస్తీర్ణం 3,03,70,000 చ.కి.మీ.
• ఇందులో 54 దేశాలున్నాయి. 48 దేశాలు ఆఫ్రికా ప్రధాన భూభాగాన్ని పంచుకుంటున్నాయి. ఆరు ద్వీప దేశాలను ఖండంలో భాగంగా పరిగణిస్తారు.
• ఈ ఖండానికి పడమర అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం, ఉత్తరాన మధ్యదరా సముద్రం, తూర్పున ఎర్ర సముద్రం, హిందూ మహాసముద్రం; దక్షిణాన అట్లాంటిక్, హిందూ మహాసముద్రం ఉన్నాయి.
• దీని భూభాగంలో అధిక భాగం తూర్పు అర్ధగోళంలో ఉంది.

ఉత్తర అమెరికా

• విస్తీర్ణపరంగా మూడో, జనాభా పరంగా నాలుగో పెద్ద ఖండం. పూర్తిగా ఉత్తరార్ధ గోళంలో ఉంది. దీనిలో 23 దేశాలున్నాయి.
• విస్తీర్ణం 2,47,09,000 చ.కి.మీ. జనాభా సుమారు 621 మిలియన్లు.
• ఉత్తరాన ఆర్కిటిక్‌ మహాసముద్రం, తూర్పున అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం, పడమర పసిఫిక్‌ మహాసముద్రం, దక్షిణాన దక్షిణ అమెరికా హద్దులుగా ఉన్నాయి.
• ప్రపంచంలోనే అధిక ఆర్థిక వ్యవస్థలు కలిగిన అమెరికా, కెనడా, మెక్సికో దేశాలు ఇందులోనే ఉన్నాయి.

దక్షిణ అమెరికా

• విస్తీర్ణపరంగా నాలుగో పెద్ద ఖండం. జనాభాపరంగా అయిదోది. దీనిలో 12 దేశాలున్నాయి. జనాభా సుమారు 440 మిలియన్లు.
• విస్తీర్ణం 17,840,000 చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో అధిక భాగం దక్షిణార్ధ గోళంలో, కొంత భాగం పశ్చిమార్ధ గోళంలో ఉంది.
• తూర్పున అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం, పడమర పసిఫిక్‌ మహాసముద్రం, దక్షిణాన అంటార్కిటిక్‌ మహాసముద్రం, ఉత్తరాన ఉత్తర అమెరికా హద్దులుగా ఉన్నాయి.

అంటార్కిటికా

• విస్తీర్ణపరంగా అయిదో పెద్ద ఖండం. శాశ్వత మానవ నివాసం, దేశాలు లేని ఖండం. ఇక్కడ శాస్త్రజ్ఞులు, సిబ్బంది వంతులవారీగా నివసిస్తున్నారు.
• విస్తీర్ణం 14.2 మిలియన్‌ చ.కి.మీ.
• ఇది పూర్తిగా అంటార్కిటికా మహాసముద్రంతో ఆవరించి ఉంది.

యూరప్‌/ ఐరోపా

• విస్తీర్ణంలో ఆరో పెద్ద ఖండం. జనాభా పరంగా మూడోది. సుమారు 743 మిలియన్ల మంది నివసిస్తున్నారు.
• విస్తీర్ణం 1,05,30,000 చ.కి.మీ.
• భౌగోళికంగా కలిసి ఉన్న ఐరోపా, ఆసియాను కొన్ని సమయాల్లో యురేషియాగా పిలుస్తారు. కానీ సాంస్కృతిక, భాషా భేదాల వల్ల ఇవి రెండు ప్రత్యేక ఖండాలుగా ఉన్నాయి.
• ఐరోపా ఖండంలో 50 దేశాలున్నాయి. అయితే రాజధానులు 44 మాత్రమే ఉన్నాయి.

ఆస్ట్రేలియా

• అతిచిన్న ఖండం. ప్రపంచంలో చదునైన, రెండో పొడి ఖండం (అంటార్కిటికా తర్వాత). జనాభా పరంగా రెండో చిన్న ఖండం. మొత్తం జనాభా సుమారు 28.3 మిలియన్లు.
• ఈ ఖండంలో 14 దేశాలున్నాయి. విస్తీర్ణం 85,25,989 చ.కి.మీ.
• దీని రాజధాని కాన్‌బెర్రా.
• దీన్ని ‘ఓషియానియా’గా పిలుస్తారు. ఎందుకంటే ఖండం పేరే దేశం పేరుగా ఉంటుంది.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. ఐరోపా నుంచి ఆసియా కింది ఏ పర్వతాల ద్వారా వేరు అవుతుంది?
 (ఎస్‌ఎస్‌సీ సీజీఎల్‌ టైర్‌ 1, 2022)

1) హిమాలయాలు 2) ఆండీస్‌

3) ఆల్ఫ్స్‌        4) యూరల్‌

సమాధానం: 4

2. ఆఫ్రికాలో ఎన్ని దేశాలు ఉన్నాయి?
(యూపీ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్, 2024)

1) 56  2) 50  3) 54  4) 52

సమాధానం: 3

3. భూగోళంపై ఉన్న మొత్తం నేల శాతం ఎంత?
(ఆర్‌ఈఈటీ, 2015)

1) 32%  2) 30%  3) 29%  4) 28.4%

సమాధానం: 3
4. Which is the largest continent in terms of area?
(BPSC LDC (Prelims), 2022),(MP Patwari Group-2 (Sub Group-4), 2023),
(SSC CGL, 2022)

1) Asia  2) Africa  

3) Europe  4) North America
Ans: 1
5. Which of the following countries in Asia is not a landlocked country?
(MPPSC State Services Prelims, 2023)

1) Nepal  2) Thailand  3) Laos  4) Bhutan

Ans: 2

5. The capital of Australia is
(UPTET, 2017)

1) Sydney  2) Canberra

3) Melbourne  4) Brishane

Ans: 2
6. How many million square kilometres is the surface area of the earth?
(Haryana Civil Services 2019)

1) Approximately 550 million square kilometres

2) Approximately 520 million square kilometres

3) Approximately 510 million square kilometres

4) Approximately 500 million square kilometres

Ans: 3