భారత వైమానిక దళ దినోత్సవం  

ఇండియన్‌ ఎయిర్‌ ఫోర్స్‌ (ఐఏఎఫ్‌) అనేది భారత సాయుధ దళాల వైమానిక విభాగం. దేశ భద్రత, సమగ్రతను కాపాడటంలో ఇది ఎప్పుడూ ముందుంటుంది. మన దేశ వైమానిక పరిధిని సురక్షితంగా చూసుకోవడం, శత్రు దేశాలతో సంఘర్షణ పరిస్థితులు తలెత్తినప్పుడు యుద్ధంలో పాల్గొనడం దీని విధి. క్లిష్టమైన భూభాగాలు, వాతావరణాల్లో భారత సైన్యానికి ఎయిర్‌ లిఫ్ట్‌ మద్దతు, లాజిస్టిక్స్‌ సరఫరాతోపాటు విపత్తుల సమయంలో సామాన్య ప్రజలను సురక్షిత ప్రాంతాలకు చేరవేయడంలోనూ ఇది కీలకంగా పనిచేస్తుంది. మన దేశ వైమానిక దళం ఏర్పాటుకు గుర్తుగా ఏటా అక్టోబరు 8న ‘భారత వైమానిక దళ దినోత్సవం’గా (Indian Air Force - IAF Day) నిర్వహిస్తారు. ఇండియన్‌ ఆర్మీకి భారత వాయుదళం అందించిన సహకారం, వాయుసేన వివిధ యుద్ధాల్లో చూపిన పోరాట పటిమ గురించి తెలియజేయడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం. 

• ఐఏఎఫ్‌ను భారత వాయుసేన అని కూడా అంటారు. ఇది భారత సాయుధ దళాలకు వాయు సహాయక విభాగం. ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద వైమానిక దళాల్లో ఐఏఎఫ్‌ ఒకటి. గ్లోబల్‌ ఫైర్‌ పవర్‌ ర్యాంకింగ్స్‌ 2026 ప్రకారం, ఐఏఎఫ్‌ 2,183 విమానాలతో ప్రపంచంలోనే నాలుగో అతిపెద్ద వైమానిక దళంగా నిలిచింది. మొదటి మూడు స్థానాల్లో అమెరికా (13,032), రష్యా (4,237), చైనా (3,529) ఉన్నాయి
• భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ గణాంకాల ప్రకారం, 2026 నాటికి ఐఏఎఫ్‌లో సుమారు 1,49,000 మంది క్రియాశీల సిబ్బంది; 1,40,000 మంది రిజర్వ్‌ సిబ్బంది పనిచేస్తున్నారు.  భారత వాయుదళంలో అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మక సుఖోయ్‌ 30 విమానాలు, హెచ్‌ఏఎల్‌ తేజస్, ధ్రువ, అత్యంత అధునాతనమైన డ్రోన్లు, వివిధ యుద్ధాల్లో ఉపయోగించే వివిధ రకాల క్షిపణులు ఉన్నాయి.
• భారత రాష్ట్రపతి ఐఏఎఫ్‌ సర్వోన్నత కమాండ్‌గా వ్యవహరిస్తారు. చీఫ్‌ ఆఫ్‌ ఎయిర్‌ స్టాఫ్‌ దీని నిర్వహణ బాధ్యతలు చూస్తారు. ప్రస్తుతం 2026, అక్టోబరు 8 నాటికి ఎయిర్‌ మార్షల్‌ అమర్‌ప్రీత్‌ సింగ్‌ ఐఏఎఫ్‌ చీఫ్‌గా వ్యవహరిస్తున్నారు. ఎయిర్‌ మార్షల్‌ అశుతోష్‌ దీక్షిత్‌ను తదుపరి భారత వైమానిక దళాధిపతిగా నియమించినట్టు రక్షణ శాఖ 2026, అక్టోబరు 6న వెల్లడించింది.   
• ఐఏఎఫ్‌కు చీఫ్‌గా వ్యవహరించిన మొదటి భారతీయుడు సుబ్రతో ముఖర్జీ. ఆయన 1954 నుంచి 1960 వరకు ఈ పదవిలో ఉన్నారు. ఐఏఎఫ్‌ నినాదం: ‘టచ్‌ ది స్కై విత్‌ గ్లోరీ’. భగవద్గీతలోని 11వ అధ్యాయం, 24వ శ్లోకమైన ‘నభః స్పృశం దీప్తమ్‌ (కీర్తితో ఆకాశాన్ని తాకండి)’ నుంచి దీన్ని గ్రహించారు. ఇది ఐఏఎఫ్‌ శౌర్యం, శ్రేష్ఠత, అపరిమితమైన ఆశయ స్ఫూర్తిని ప్రతిబింబిస్తుంది.

చారిత్రక నేపథ్యం

బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వ కాలంలో 1932 అక్టోబరు 8న రాయల్‌ ఎయిర్‌ ఫోర్స్‌ ఆఫ్‌ బ్రిటన్‌కు సహాయక విభాగంగా ఇండియన్‌ ఎయిర్‌ ఫోర్స్‌ను స్థాపించారు. 1933 ఏప్రిల్‌ 1న ఇది ఉనికిలోకి వచ్చింది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం అనంతరం బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం దీని పేరును  రాయల్‌ ఇండియన్‌ ఎయిర్‌ ఫోర్స్‌గా మార్చింది. 1950లో భారతదేశం గణతంత్ర రాజ్యంగా మారినప్పుడు రాయల్‌ అనే పదాన్ని తొలగించారు. 

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. భారత వైమానిక దళం నినాదం?

(డబ్ల్యూబీపీఎస్సీ మిస్‌లేనియస్, 2024)

1) టచ్‌ ది స్కై విత్‌ గ్లోరీ        2) కరేజ్‌ అండ్‌ సాక్రిఫైస్‌

3) సర్వీస్‌ బిఫోర్‌ సెల్ఫ్‌            4) స్ట్రెంథ్‌ ఇన్‌ యూనిటీ

సమాధానం: 1

2. దేశ రక్షణ రంగంలో భారత వైమానిక దళం పాత్ర ఏమిటి?

(అగ్నివీర్‌ ఆర్మీ జీడీ, 2025)

1) దాడుల నుంచి భారత వైమానిక ప్రాంతాన్ని విస్మరించడం

2) దాడుల నుంచి భారత వైమానిక ప్రాంతాన్ని రక్షించడం

3) దాడుల నుంచి భారత సైన్యాన్ని రక్షించడం

4) దాడుల నుంచి భారత నావికా దళాన్ని రక్షించడం

సమాధానం: 2

3. భారత వైమానిక దళ దినోత్సవాన్ని ఏటా ఏ తేదీన జరుపుకుంటారు?

(యూపీఎస్‌ఎస్‌ఎస్‌సీ పీఈటీ, 2022), (ఎంపీ పట్వారీ, 2017),  

(బిహార్‌ పోలీస్‌ ఎస్‌ఐ, 2021), (ఎస్‌జేవీఎన్‌ఎల్‌ జేఈ ఎలక్ట్రికల్, 2018),

(ఎస్‌ఎస్‌సీ హెచ్‌ఎస్‌సీ లెవల్, 2019), (ఏసీసీ 124 సీజీఎటీ, 2021),

(కర్ణాటక సివిల్‌ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్, 2019) 

1) ఫిబ్రవరి 8                2) సెప్టెంబరు 8

3) అక్టోబరు 8                4) నవంబరు 8

సమాధానం: 3

4. భారత వైమానిక దళానికి కింది ఎవరు సుప్రీం కమాండర్‌గా వ్యవహరిస్తారు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ హెచ్‌ఎస్‌సీ లెవల్, 2019)

1) కేంద్ర హోంశాఖ మంత్రి            2) ప్రధానమంత్రి

3) రక్షణ మంత్రి                    4) భారత రాష్ట్రపతి

సమాధానం: 4

5. Which of the following Air Chiefs in India was commissioned into the fighter stream of IAF in Dec 1984?
(SSC CGL, 2025)
1) RKS Bhadauria        2) AP Singh        
3) B S Dhanoa        4) Vivek Ram Chaudhari
Ans: 2
6. What is the rank of Indian Air Force (IAF) on the World Air Power Index in terms of the total fighting strength of the various air services of different nations of the world?
(Agniveer Army GD, 2025)
1) 2nd        2) 3rd            3) 4th            4) 5th
Ans: 2
7. Which of the following exercises was conducted by the Indian Air Force (IAF) in April 2025 to simulate attacks on mountain and ground targets using advanced fighter jets like Rafale and Su-30MKI?
(RRB NTPC (UG) CBT-I, 2025)
1) Vayu Shakti        2) Meghdoot        
3) Aakraman        4) Gagan Shakti 
Ans: 4
8. The Indian Airforce and Army jointly conducted the Vayu-Prahar Exercise in which of the following theatre commands? 
(RPF SI CBT-I, 2024)
1) Northern Theatre     2) Eastern Theatre
3) Western Theatre        4) Southern Theatre
Ans: 2