ప్రధాన జలసంధులు - వాటి ప్రత్యేకతలు

రెండు పెద్ద జల భాగాలను కలిపే సన్నటి జలభాగాన్ని లేదా రెండు పెద్ద భూభాగాలను వేరుచేసే చిన్న జలభాగాన్ని జలసంధి అంటారు. ఇవి సాధారణంగా సముద్రాలు, మహాసముద్రాల్లో సహజంగా ఏర్పడే ఇరుకైన నీటిమార్గాలు. ఇవి ప్రపంచ సముద్ర వాణిజ్యంలో కీలకంగా వ్యవహరిస్తాయి. ఆర్థికాభివృద్ధికే కాకుండా రక్షణ వ్యవస్థలో, సముద్ర ప్రవాహాల ద్వారా ప్రపంచ వాతావరణాన్ని నియంత్రించడంలో ఇవి ముఖ్య భూమిక పోషిస్తాయి. తాజాగా ఇరాన్‌పై అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌ యుద్ధం కారణంగా హర్మూజ్‌ జలసంధి వార్తల్లో నిలిచింది. యుద్ధం నేపథ్యంలో దీన్ని మూసివేస్తున్నట్లు ఇరాన్‌ ప్రకటించగానే భారత్‌ సహా అనేక దేశాల్లో వాణిజ్యపరంగా ఆందోళన తలెత్తింది. పోటీపరీక్షల కోణంలో ప్రధాన జలసంధులు - వాటి ప్రత్యేకతల గురించి నేటి స్టడీ జోన్‌లో తెలుసుకుందాం..!

• టెక్టోనిక్‌ కదలికలు, కోత లేదా సముద్ర మట్టం పెరగడం లాంటి వాటి వల్ల జలసంధి ఏర్పడుతుంది.
• ఇవి వ్యూహాత్మకంగా, ఆర్థికంగా కీలకమైన భాగాలు.
• ఖండాల మధ్య ప్రయాణ సమయాన్ని తగ్గించడానికి వాణిజ్య నౌకలను ఈ మార్గాల మీదుగా నడుపుతారు.

ఉదా: అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం, మధ్యధరా సముద్రాన్ని కలిపే జిబ్రాల్టర్‌ జలసంధి; హిందూ, పసిఫిక్‌ మహాసముద్రాల మధ్య ప్రధాన షిప్పింగ్‌ పాయింట్‌ అయిన మలక్కా జలసంధి

ప్రపంచంలోని కొన్ని ముఖ్యమైన జలసంధులు

• ఆసియా - పసిఫిక్‌ ప్రాంతం: పసిఫిక్‌ మహాసముద్రం సరిహద్దుల్లో ఉన్న తూర్పు ఆసియా, ఆగ్నేయాసియా, ఓషియానియాతో కూడిన పెద్ద భౌగోళిక ప్రాంతం. దీన్ని సముద్ర వాణిజ్యానికి ప్రధాన మార్గంగా, ప్రపంచ ఆర్థిక శక్తికి కేంద్రంగా పరిగణిస్తారు. ఈ ప్రాంతంలోని ప్రధాన జలసంధులను పరిశీలిస్తే..

మలక్కా జలసంధి: ఇండోనేసియా ద్వీపం - సుమత్రా, మలేసియా, థాయ్‌లాండ్‌ మధ్య ఉంది. ప్రపంచంలో అత్యంత రద్దీగా ఉండే, అత్యంత ముఖ్యమైన షిప్పింగ్‌ లేన్‌లలో ఇది ఒకటి.   

బాబ్‌-ఎల్‌-మండేబ్‌ జలసంధి (Bab-el-Mandeb Strait)

• యెమెన్‌ (అరేబియా), జిబౌటి - ఎరిట్రియా (ఆఫ్రికా) మధ్య 32 కి.మీ. వెడల్పుతో ఉంది
• ఇది ఎర్రసముద్రాన్ని అడెన్‌ గల్ఫ్, హిందూ మహాసముద్రంతో కలుపుతుంది
• చమురు, సహజవాయువు, వినియోగ వస్తువుల రవాణాకు ప్రధాన మార్గంగా ఉంది.  

హర్మూజ్‌ జలసంధి

• ఇరాన్, ఒమన్‌ మధ్య ఉంది. ఇది పర్షియన్‌ గల్ఫ్‌ను గల్ఫ్‌ ఆఫ్‌ ఒమన్, అరేబియన్‌ సముద్రాలతో అనుసంధానిస్తుంది. హర్మూజ్‌ అనేది ప్రపంచ చమురు వాణిజ్యానికి కీలక కేంద్రం
• గల్ఫ్‌ దేశాల నుంచి భారత్, చైనా లాంటి దేశాలకు ఈ ప్రాంతం మీదుగానే చమురుతోపాటు వివిధ ఉత్పత్తులు రవాణా అవుతాయి
• సౌదీ అరేబియా, ఇరాక్, ఇరాన్, కువైట్, ఖతార్, యూఏఈల నుంచి ఆసియా దేశాలకు చమురు ఎగుమతికి ఇదే ప్రధాన రవాణా మార్గం. ఆయా దేశాల నౌకలన్నీ ఇటుగానే వెళ్తాయి
• ఖతార్‌ నుంచి ఎల్‌ఎన్‌జీ రవాణాకూ ఇదే ప్రధాన మార్గం. ప్రపంచానికి నాలుగో వంతు గ్యాస్‌ అక్కడి నుంచే వెళ్తోంది
• 1980 నుంచి 1988 మధ్య ఇరాక్, ఇరాన్‌ మధ్య యుద్ధం జరిగినప్పుడు రవాణా నౌకలపైనా దాడులు జరిగాయి. అయితే హర్మూజ్‌ను ఎప్పుడూ పూర్తిగా మూసివేయలేదు. 

సుండా జలసంధి:

• ఇండోనేసియాలోని జావా సముద్రాన్ని హిందూ మహాసముద్రానికి అనుసంధానిస్తూ; సుమత్రా, జావాలను వేరు చేస్తుంది. అంతర్జాతీయ షిప్పింగ్, ఇంధన రవాణాకు మలక్కా జలసంధికి కీలకమైన, వ్యూహాత్మక ప్రత్యామ్నాయంగా పనిచేస్తుంది. 

బేరింగ్‌ జలసంధి:

• పసిఫిక్, ఆర్కిటిక్‌ మహాసముద్రాలను కలుపుతుంది. వెడల్పు 82 - 90 కి.మీ., సగటు లోతు 30 - 50 మీ. ఇది పసిఫిక్, ఆర్కిటిక్‌ మహాసముద్రాల మధ్య ఉన్న ఏకైక సముద్ర ద్వారం. 

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. కిందివాటిలో జావా సముద్రం, హిందూ మహాసముద్రం మధ్య ఉన్న జలసంధి ఏది?(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీహెచ్‌ఎస్‌ఎల్‌ టైర్‌ 1, 2022)

1) పాక్‌ జలసంధి       2) మలక్కా జలసంధి

3) సుండా జలసంధి      4) కుక్‌ జలసంధి

సమాధానం: 3

2. ఇంగ్లిష్‌ ఛానల్‌ కింది వేటి మధ్య లింక్‌లా పనిచేస్తుంది?(జేకేఎస్‌ఎస్‌బీ, 2022)

1) అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం, ఉత్తర సముద్రం

2) అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం, కాస్పియన్‌ సముద్రం

3) అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం, నల్ల సముద్రం

4) ఏదీకాదు

సమాధానం: 1

3. హర్ముజ్‌ జలసంధి కింది వేటి మధ్య ఉంది?(ఎంపీ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్, 2025)

1) నల్ల సముద్రం, మర్మారా సముద్రం

2) అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం, మధ్యధరా సముద్రం

3) పర్షియన్‌ గల్ఫ్, ఒమన్‌ గల్ఫ్‌

4) ఏదీకాదు

సమాధానం: 3

4. Between India and East Asia, the navigation-time and distance can be greatly reduced by which of the following?

1. Deepening the Malacca straits between Malaysia and Indonesia.

2. Opening a new canal across the Kra isthmus between the Gulf of Siam and the Andaman Sea.

Which of the statements given above is/are correct?(UPSC Civil Services Exam Prelims, 2011)

1) 1 only        2) 2 only         3) Both 1 and 2          4) Neither 1 nor 2

Answer: 2

5. What is a strait?(SSC MTS, 2017)

1) A narrow strip of land joining two landmasses

2) A narrow strip of land joining two water bodies

3) A narrow passage of water connecting two large water bodies

4) A narrow passage of water connecting two landmasses

Answer: 3