జాతీయ పక్షి - నెమలి

భారతీయ సంస్కృతిలో నెమలికి ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. పూర్వకాలం నుంచే ఇది మన చరిత్ర, సంప్రదాయాలతో ముడిపడి ఉంది. ఈ పక్షిని సౌందర్యం, సొగసుకు ప్రతీకగా పేర్కొంటారు. దీని రంగుల ఈకలు, పింఛం చూపరులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి. ఇవి దాదాపు దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి. పెద్దల నుంచి పిల్లల దాకా దీన్ని తేలిగ్గా గుర్తించగలుగుతారు. ఇంతటి ప్రత్యేకతలు ఉన్న నెమలిని భారత ప్రభుత్వం 1963, జనవరి 31న జాతీయ పక్షిగా ప్రకటించింది. పోటీ పరీక్షల నేపథ్యంలో దీనికి సంబంధించిన ముఖ్య విషయాలు తెలుసుకుందాం..!

జాతీయ పక్షిగా..

• నెమలి శాస్త్రీయ నామం పావో క్రిస్టాటస్‌. ఇది పురాణాల్లో దేవతలకు వాహనంగా, వివిధ రాజవంశాలకు చిహ్నంగా ఉంది. 
• నెమలికి ఉండే అందం, హుందాతనం, ఆకర్షణ శక్తి దాన్ని ఇతర పక్షుల కంటే భిన్నంగా ఉంచుతుంది. ఈ లక్షణాలు భారతీయ విలువలు, స్ఫూర్తిని ప్రతిబింబిస్తాయి.
• దీనికి ఉండే వివిధ రంగుల ఈకలు మన దేశ జీవ, సాంస్కృతిక వైవిధ్య సమృద్ధికి సూచికగా నిలుస్తాయి. 
• దీనికి ఉండే సహజ సౌందర్యం, ఆధ్యాత్మిక వారసత్వం, తేలిగ్గా గుర్తించడం, ఏ ఇతర పక్షులతోనూ పోలిక లేకపోవడం లాంటివన్నీ నెమలిని మన జాతీయ పక్షిగా చేశాయి.

లక్షణాలు

• మగ నెమలికి పెద్ద పింఛాలతో కూడిన ఈకలు ఉంటాయి. అవి నీలం-ఆకుపచ్చ రంగుల్లో ఉంటాయి. ప్రతి పింఛంలో ఒక కన్ను ఉంటుంది. బాగా పెరిగిన నెమలిలో ఇవి దాదాపు 200 వరకు ఉంటాయి. అవి వాటన్నింటినీ quivering fan ఆకారంలోకి విప్పి, పైకెత్తుతుంది. ఇది చూడటానికి ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. తోక ఈకలతో సహా ఇవి 2.5మీటర్ల వరకు పెరుగుతాయి.
• ఆడ నెమళ్లకు పొడవాటి ఈకలు ఉండవు. వీటిని పీహెన్‌ అంటారు. ఇవి ఆకారంలో మగ నెమళ్ల కంటే చిన్నవిగా ఉంటాయి.

ఇతర ముఖ్యాంశాలు

• వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టం, 1972లోని షెడ్యూల్‌ 1 ద్వారా మన దేశంలో నెమళ్లకు అత్యంత కఠినమైన రక్షణ లభిస్తోంది. వీటిని పట్టుకోవడం, వ్యాపారం చేయడం, వాటి పింఛాలు సేకరించడం నిషేధం. వీటిని అతిక్రమిస్తే 3 నుంచి ఏడేళ్ల జైలుశిక్షతోపాటు రూ.25వేలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మొత్తంలో జరిమానా విధిస్తారు. 
• నెమళ్లు సర్వభక్షకాలు. ఇవి తక్కువ ఎత్తులో ఉండే గడ్డి భూములు, అడవులు, మానవ ఆవాసాల్లోనూ నివసిస్తాయి.
• ఇవి భారత్‌తోపాటు శ్రీలంక, బంగ్లాదేశ్, నేపాల్, మయన్మార్‌లోనూ ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నాయి. 
• జైన మత గ్రంథాల ప్రకారం, మౌర్య వంశ స్థాపకుడైన చంద్రగుప్తుడి తండ్రి నెమళ్లను పెంచేవాడు (మయూర పోషకుడు). 

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

Q: భారతదేశ జాతీయ పక్షి శాస్త్రీయ నామం ఏమిటి?(డీఎస్‌ఎస్‌ఎస్‌బీ పీజీటీ, 2021),(ఎస్‌ఎస్‌సీ ఎంటీఎస్, 2019)

1) పావో క్రిస్టాటస్‌            2) నెమలి

3) పాంథెరా టైగ్రిస్‌            4) పీక్‌ కోకిల

సమాధానం: 1

Q: భారతదేశ జాతీయ పక్షి ఏది?(పశ్చిమ బెంగాల్‌ గ్రూప్‌ సి, 2016),(రాజస్థాన్‌ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్, 2020)

1) గద్ద            2) కాకి        3) నెమలి        4) ఐబిస్‌

సమాధానం: 3

Q: When was the Peacock declared as the National bird of India?(RRB NTPC, 2022)
1) 1949        2) 1963        3) 1951            4) 1952
Answer: 2
Q: The Manas National Park is situated in which State:(NDA  General Ability Test, 2015)
1) Madhya Pradesh            2) Jharkhand
3) Assam                  4) West Bengal
Answer: 3