ఐసీసీఆర్‌ వ్యవస్థాపక దినోత్సవం

భారతీయ సాంస్కృతిక సంబంధాల మండలి (Indian Council for Cultural Relations - ICCR) అనేది భారత ప్రభుత్వానికి చెందిన స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ. ఇది ఇతర దేశాలు, అక్కడి ప్రజలతో సాంస్కృతిక మార్పిడి ద్వారా భారతదేశ బాహ్య సాంస్కృతిక సంబంధాలను పెంపొందించడంలో కృషి చేస్తోంది. తన సాంస్కృతిక కేంద్రాల నెట్‌వర్క్‌ ద్వారా విదేశాల్లో భారతీయ సంస్కృతిని విస్తృతంగా ప్రచారం చేస్తోంది. స్వతంత్ర భారతదేశ మొదటి విద్యాశాఖ మంత్రి మౌలానా అబుల్‌ కలాం ఆజాద్‌ ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిలేషన్స్‌ను నెలకొల్పారు. దీని స్థాపనకు గుర్తుగా ఏటా ఏప్రిల్‌ 9న ‘ఐసీసీఆర్‌ వ్యవస్థాపక దినోత్సవం’గా (ICCR Foundation Day) నిర్వహిస్తారు. దేశాల మధ్య సాంస్కృతిక దౌత్యాన్ని బలోపేతం చేయడంలో, విదేశాల్లో మన కళలు - సంప్రదాయాలను ప్రోత్సహించడంలో, ప్రపంచ దేశాల మధ్య పరస్పర అవగాహనను పెంపొందించడంలో ఐసీసీఆర్‌ ముఖ్య పాత్ర గురించి ప్రజలకు తెలియజేయడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.  

కార్యకలాపాలు..

ఐసీసీఆర్‌ భారత్‌తోపాటు విదేశాల్లోనూ అనేక సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తుంది. సంగీతం, నృత్యం, నాటక రంగంలోని కళాకారులను ప్రోత్సహిస్తుంది. అంతర్జాతీయ విద్యార్థులకు స్కాలర్‌షిప్‌లు ఇవ్వడం, భారతీయ భాషలకు ప్రోత్సాహం అందించడం లాంటివి చేస్తుంది.  

సాంస్కృతిక మార్పిడి (Cultural Exchanges): భారతదేశ వైవిధ్యాన్ని చాటేందుకు దేశ, విదేశాల్లో అనేక సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తుంది.  

ఉదా: నమస్తే ఇండియా కార్యక్రమం

విదేశాల్లో సాంస్కృతిక కేంద్రాలు (Cultural Centres Abroad): ఐసీసీఆర్‌కు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 38 సాంస్కృతిక కేంద్రాలు ఉన్నాయి. ఇవి యోగా, నృత్యం, సంగీతంతోపాటు చలనచిత్ర ప్రదర్శనలు లాంటివి అందిస్తాయి. 

స్కాలర్‌షిప్‌లు - ఫెలోషిప్‌లు: విదేశీ విద్యార్థులకు మనదేశంలో భారతీయ నృత్యం, సంగీతం, కళలు, సంస్కృతి, భాషలను అభ్యసించడానికి స్కాలర్‌షిప్‌లు అందిస్తోంది.

• భారతదేశ చరిత్ర, కళలు, సంస్కృతిలో పోస్ట్‌ డాక్టోరల్‌ పరిశోధనల కోసం వచ్చే విదేశీయులకు ఐసీసీఆర్‌ జూనియర్‌/ సీనియర్‌ ఫెలోషిప్‌లను సైతం అందిస్తోంది. 

కేంద్రాలు, ప్రాంతీయ కార్యాలయాలు..

• ఐసీసీఆర్‌ ప్రధాన కార్యాలయం న్యూదిల్లీలో ఉంది. ఇది స్వదేశంలోని ప్రాంతీయ కార్యాలయాల నెట్‌వర్క్‌ను, విదేశాల్లోని సాంస్కృతిక కేంద్రాలను నిర్వహిస్తుంది.
• భారత విదేశీ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకారం 2026, మార్చి నాటికి ఐసీసీఆర్‌ ప్రపంచవ్యాప్తంగా 36 దేశాల్లో 38 భారతీయ సాంస్కృతిక కేంద్రాలను నిర్వహిస్తోంది.
• భారత్‌లో ఐసీసీఆర్‌కు 11 ప్రాంతీయ కార్యాలయాలు ఉన్నాయి.  

ముఖ్యాంశాలు..

• భారతీయ కళలు, సంస్కృతిని ప్రోత్సహించడానికి ఐసీసీఆర్‌ ఇంగ్లిష్, హిందీ సహా ఇతర భాషల్లో అనేక ప్రచురణలు చేస్తుంది. ‘Africa Quarterly’, ‘Indian Horizons’, ‘Gagananchal’ (Hindi),  ‘Rencontre Avec L’Inde’ (French)వీటిలో ముఖ్యమైనవి.
• ఐసీసీఆర్‌ కార్యకలాపాలను దాని మూడు శాసనబద్ధ సంస్థలైన - సాధారణ సభ, పాలక మండలి, ఆర్థిక కమిటీ పర్యవేక్షిస్తాయి.
• ఐసీసీఆర్‌ ప్రస్తుత డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ నందిని సింగ్లా (2024, నవంబరు 21 నుంచి 2026, ఏప్రిల్‌ 9 నాటికి). 

చారిత్రక నేపథ్యం

బాహ్య దేశాలతో దేశ సాంస్కృతిక సంబంధాలను పునరుద్ధరించడం భారత స్వాతంత్య్ర పోరాట లక్ష్యాల్లో ఒకటి. దానికి అనుగుణంగా 1947, మార్చి 23 నుంచి ఏప్రిల్‌ 2 వరకు దిల్లీలో మొదటి ఏషియన్‌ రిలేషన్స్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ను నిర్వహించారు. ఇది ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ వరల్డ్‌ అఫైర్స్‌ (ఐసీడబ్ల్యూఏ) ఆధ్వర్యంలో జరిగింది. ఆసియా దేశాలతో సన్నిహిత సాంస్కృతిక సంబంధాలను ప్రోత్సహించుకునేందుకు ఒక సంస్థను ఏర్పాటు చేయాలని ఈ సందర్భంగా సభ్యులు నిర్ణయించారు. దీనికి అనుగుణంగానే 1950లో ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిలేషన్స్‌ (ఐసీసీఆర్‌)ను నెలకొల్పారు. 

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. భారతీయ సాంస్కృతిక సంబంధాల మండలి (ఐసీసీఆర్‌)ని ఎవరు నెలకొల్పారు?

(యూపీ టీజీటీ, 2021)

1) కపిల వాత్సాయన్‌

2) డాక్టర్‌ కరణ్‌ సింగ్‌

3) మౌలానా అబుల్‌ కలాం ఆజాద్‌

4) డాక్టర్‌ అబ్దుల్‌ కలాం

సమాధానం: 3

2. ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిలేషన్స్‌ (ఐసీసీఆర్‌) హారిజన్‌ సిరీస్‌లో భాగంగా ఎన్ని నెలల కాలానికి ప్రత్యేక ప్రచార కార్యక్రమమైన ‘కళా విశ్వ’ను ప్రారంభించింది?

(యూపీ పోలీస్‌ అసిస్టెంట్‌ ఆపరేటర్, 2024)

1) 3 నెలలు   2) 4 నెలలు        3) 5 నెలలు   4) 6 నెలలు

సమాధానం: 4

3. కిందివారిలో ఎవరు వరుసగా ఆరేళ్లపాటు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు?

(డబ్ల్యూబీసీఎల్‌ (ఎగ్జిక్యూటివ్‌) ప్రిలిమ్స్, 2023)

1) జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ        2) దాదాభాయ్‌ నౌరోజీ

3) అబుల్‌ కలాం ఆజాద్‌        4) గోపాలకృష్ణ గోఖలే

సమాధానం: 3

4. The Indian Council for Cultural Relations (ICCR) will set up a ‘Bangabandhu Chair’ at which of the following?
(SSC CPO 2023)

1) Jawaharlal Nehru University

2) Delhi University

3) National Law University, Delhi

4) Jamia Millia Islamia

Ans: 2

5. The third Indian Council for Cultural Relations (ICCR) distinguished Indologist award for the year 2017 was awarded to ______.
(RRC Group D, 2018)

1) Kamil Zvelebil        2) Professor Hiroshi Marui

3) Bettina Baumer        4) Madeleine Biardeau

Ans: 2

6. Who has been conferred upon Indian Council of Cultural Relations (ICCR) Distinguished Indologist Award for 2021 ?
(KVS Junior Secretariat Assistant, 2023)

1) Devdutt Pattanaik        2) G.S. Ghurye

3) Inden Ronald            4) Jeffery Armstrong

Ans: 4