ప్రపంచ శరణార్థుల దినోత్సవం

హింస, వేధింపులు, ఉగ్రవాదం లాంటి కారణాల వల్ల స్వదేశాన్ని విడిచి రక్షణ కోసం ఇతర ప్రాంతాలకు తరలిపోయిన వారిని శరణార్థులుగా పేర్కొంటారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా శరణార్థులు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్ల గురించి ప్రజలకు తెలియజేసే లక్ష్యంతో ఏటా జూన్‌ 20న ‘ప్రపంచ శరణార్థుల దినోత్సవం’గా (World Refugee Day) నిర్వహిస్తారు. శరణార్థుల పరిస్థితిని గుర్తించడంతోపాటు సమాజంలో వారికి గౌరవ, మర్యాదలు లభించేలా చైతన్యపరచడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.

శరణార్థి అంటే?

• 1951 శరణార్థుల ఒప్పందం ప్రకారం, ఒక వ్యక్తి తన జాతి, మతం, సామాజిక సమూహంలో భాగస్వామ్యం లేదా భిన్నమైన రాజకీయ అభిప్రాయాల కారణంగా హాని జరుగుతుందనే సహేతుకమైన భయంతో స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్లలేకపోతే ఆ వ్యక్తిని శరణార్థిగా పరిగణిస్తారు. ఘర్షణ, వేధింపులు, హింస లేదా ఇతర రకాల మానవహక్కుల ఉల్లంఘన కారణంగా శరణార్థులు తాము ఉండే చోటు నుంచి పారిపోవాల్సి వస్తుంది.
• ఐక్యరాజ్య సమితి శరణార్థుల వ్యవహారాల సంఘం (యూఎన్‌హెచ్‌సీఆర్‌) అనేది ప్రపంచవ్యాప్తంగా శరణార్థులను రక్షించడం, నిరాశ్రయులైన ప్రజలకు మద్దతు ఇవ్వడం లాంటివి చేస్తుంది. వలసదారుల కంటే శరణార్థులు భిన్నంగా ఉంటారు. మెరుగైన అవకాశాల కోసం ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్లేవారు వలసదారులు కాగా తమ ప్రాణాలు, స్వేచ్ఛను కాపాడుకోవడానికి వేరే ప్రదేశాలకు వెళ్లేవారు శరణార్థులు.
• ఐక్యరాజ్య సమితి శరణార్థుల వ్యవహారాల సంఘం (యూఎన్‌హెచ్‌సీఆర్‌) నివేదిక ప్రకారం, 2025 డిసెంబరు నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా 117.8 మిలియన్ల ప్రజలు వేధింపులు, సంఘర్షణలు, హింసాత్మక చర్యలు, మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనల కారణంగా బలవంతంగా స్థానభ్రంశం చెందారు. ఇందులో సుమారు 41.6 మిలియన్లు శరణార్థులు కాగా 68.6 మిలియన్ల మంది అంతర్గత స్థానభ్రంశం చెందారు.

చారిత్రక నేపథ్యం

• అంతర్జాతీయంగా శరణార్థుల రక్షణ, వారి హక్కులు, గాయపడిన వారికి చికిత్స అందించడం అనే అంశాలపై 1951లో మొదటిసారి ఐక్యరాజ్య సమితి ఒక సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. 2001 నాటికి ఇది జరిగి 50 ఏళ్లు అయిన సందర్భంగా ఏటా జూన్‌ 20న ‘ప్రపంచ శరణార్థుల దినోత్సవం’గా జరుపుకోవాలని ఐక్యరాజ్య సమితి తీర్మానించింది.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. ప్రపంచ శరణార్థుల దినోత్సవాన్ని ఏ తేదీన నిర్వహిస్తారు?
(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీహెచ్‌ఎస్‌ఎల్‌ టైర్‌ 1, 2023)

1. జూన్‌ 20    2. జూన్‌ 22   3. జూన్‌ 18   4. జూన్‌ 17

సమాధానం: 1

2. ఐక్యరాజ్య సమితి శరణార్థుల వ్యవహారాల సంఘం (యూఎన్‌హెచ్‌సీఆర్‌) ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది?
(ఏపీఎస్‌ఎస్‌బీ సీఎస్‌ఎల్‌ఈ (ఎంటీఎస్‌ అండ్‌ కానిస్టేబుల్‌), 2023)

1. జెనీవా             2. పారిస్‌

3. న్యూయార్క్‌          4. వాషింగ్టన్‌

సమాధానం: 1

3. భారత పార్లమెంట్‌ కింది ఏ సంవత్సరంలో ఇమిగ్రేషన్‌ అండ్‌ ఫారినర్స్‌ బిల్లును ఆమోదించింది?
(ఆర్‌ఆర్‌బీ గ్రూప్‌ డి, 2025)

1. 2025   2. 2023   3. 2021    4. 2024

సమాధానం: 1

4. రోహింగ్యా శరణార్థులు కింది ఏ దేశానికి చెందినవారు?
(కర్ణాటక సివిల్‌ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్, 2020)

1. బంగ్లాదేశ్‌       2. మయన్మార్‌

3. పాకిస్థాన్‌        4. ఆఫ్గనిస్థాన్‌

సమాధానం: 2

5. Which one among the following UN agencies has received the Nobel Prize more than once?
(UPSC CDS-I, 2025)

1. ILO            2. WFP        3. UNICEF        4. UNHCR

Ans: 4

6. The first global Refugee Forum (GRF), a two-day gathering of United Nations member states was held in _________.
(UP Police SI, 2021)

1. Sweden        2. Geneva        3. USA        4. Spain

Ans: 2