గ్లోబల్‌ రీసైక్లింగ్‌ డే

ప్రస్తుత ఆధునిక యుగంలో సులభంగా, త్వరితగతిన పనులు చేసేందుకు మానవుడు వస్తువులు/ పరికరాలపై అధికంగా ఆధారపడుతున్నాడు. అవసరం తీరాక వాటిని పారేయడమో లేదా అలాగే ఉంచడమో జరుగుతోంది. ఫలితంగా భూమిపై వ్యర్థాల జాడ అధికమవుతోంది. ఇది ఇలాగే కొనసాగితే పర్యావరణం కాలుష్యం బారిన పడుతుంది. దీన్ని అధిగమించాలంటే రీసైక్లింగ్‌ (పునఃచక్రీకరణ) చాలా అవసరం. వాతావరణ మార్పు, వనరుల క్షీణతను ఎదుర్కోవడంలో ఇది అత్యంత ప్రభావవంతమైన పరిష్కారాల్లో ఒకటిగా ఉంది. వస్తువుల పునర్వినియోగ ఆవశ్యకతపై ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించే లక్ష్యంతో ఏటా మార్చి 18న ‘గ్లోబల్‌ రీసైక్లింగ్‌ డే’గా నిర్వహిస్తారు. భూమిపై నానాటికీ పెరుగుతోన్న కాలుష్యం, వ్యర్థాల గురించి తెలుపుతూ వాటిని తగ్గించడంలో రీసైక్లింగ్‌ పాత్రను చాటిచెప్పడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం. 

రీసైక్లింగ్‌ అంటే?

• ఘన వ్యర్థాలను తిరిగి ఉపయోగకరమైన వస్తువులుగా మార్చే ప్రక్రియను రీసైక్లింగ్‌ అంటారు. సహజ వనరుల పరిరక్షణలో, కాలుష్యాన్ని తగ్గించడంలో, శక్తిని ఆదా చేయడంలో, వ్యర్థాల నిర్వహణలో రీసైక్లింగ్‌ ముఖ్యభూమిక పోషిస్తుంది. దీని ద్వారా మనం పునరుత్పత్తి కాని వనరులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించవచ్చు. అలాగే దీని ద్వారా ముడిపదార్థాల వెలికితీత, ప్రాసెసింగ్‌ నుంచి వెలువడే హానికర ఉద్గారాలతో సహా కొత్త ఉత్పత్తుల తయారీకి సంబంధించిన కాలుష్యాన్ని తగ్గించొచ్చు.
• ఈ పద్ధతి ద్వారా తక్కువ ఆదాయాల వారికి ఉపాధి కల్పించవచ్చు.
• పర్యావరణ పరిరక్షణకు 3-ఆర్‌: రెడ్యూస్‌ (తగ్గించడం), రీయూజ్‌ (పునర్వినియోగం), రీసైకిల్‌ (పునఃచక్రీయం) విధానం ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటుంది.

రీసైక్లింగ్‌లోని కొన్ని విధానాలు:   

• కంపోస్టింగ్‌: ఉత్పత్తి జరిగే చోట జీవక్షయం చెందే వ్యర్థాలను ఆక్సిజన్‌ సమక్షంలో సూక్ష్మజీవుల చర్య ద్వారా ఎరువుగా మార్చడం.  
• వర్మి కంపోస్ట్‌: జీవక్షయం చెందే వ్యర్థాన్ని వానపాముల ద్వారా ఎరువుగా మార్చే ప్రక్రియ.
• ఇన్సినరేషన్‌: ఆస్పత్రి సంబంధ వ్యర్థాలను 870 - 1200 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్‌ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మండించి, వాటి నుంచి వెలువడే వేడి ద్వారా విద్యుత్‌ను తయారుచేయడం.
• పైరోలైసిస్‌ (లేదా) డివాలటైజేషన్‌: అధిక ఉష్ణోగ్రతలను ఉపయోగించి వ్యర్థాలను విచ్ఛిన్నం చేయడాన్ని ‘పైరోలైసిస్‌’ అంటారు.  
• ప్లాస్మా ఆర్క్‌ గ్యాసిఫికేషన్‌: ఈ ప్రక్రియను ఘనవ్యర్థాల నిర్మూలనకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగిస్తారు. ఇందులో అవశేషంగా మిగిలే బూడిద పదార్థాన్ని సిమెంట్‌తో మిళితం చేసి రీసైక్లింగ్‌ పద్ధతిలో ఇటుకలను తయారుచేస్తారు.

చారిత్రక నేపథ్యం:

• బ్యూరో ఆఫ్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ రీసైక్లింగ్‌ (బీఐఆర్‌) 2015లో దుబాయ్‌లో వరల్డ్‌ రీసైక్లింగ్‌ కన్వెన్షన్‌ అండ్‌ ఎగ్జిబిషన్‌ నిర్వహించింది. ఈ సమావేశంలోనే మొదటిసారి ‘గ్లోబల్‌ రీసైక్లింగ్‌ డే’ గురించి ప్రతిపాదించారు. బీఐఆర్‌ 70వ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని 2018, మార్చి 18న దీన్ని మొదటిసారి నిర్వహించారు.
• పర్యావరణ సమతౌల్యాన్ని కాపాడటానికి ఐక్యరాజ్యసమితి (యూఎన్‌ఓ) 17 సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యాలను ప్రకటించింది. వాటిలో 12వ లక్ష్యం అయిన ‘సుస్థిర వినియోగం, ఉత్పత్తి విధానాల రూపకల్పన’లో ఉన్న రీసైక్లింగ్‌ ప్రాముఖ్యాన్ని పేర్కొంటూ యూఎన్‌ఓ అదే ఏడాది (2018) ‘గ్లోబల్‌ రీసైక్లింగ్‌ డే’కు అధికారిక గుర్తింపు ఇచ్చింది.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. ‘గ్లోబల్‌ రీసైక్లింగ్‌ డే’ను ఏటా ఏ తేదీన నిర్వహిస్తారు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ సీజీఎల్, 2019)

1) జనవరి 2           2) ఫిబ్రవరి 16

3) మార్చి 18        4) ఫిబ్రవరి 10

సమాధానం: 3

2. కిందివాటిలో దేన్ని రీసైకిల్‌ చేయొచ్చు?

(ఇండియన్‌ ఆర్మీ నర్సింగ్‌ అసిస్టెంట్‌ (టెక్నికల్‌), 2020)

1) సహజ వాయువు        2) బొగ్గు

3) లోహాలు                4) సహజ నూనె

సమాధానం: 3

3. Which of the three 'R's are regarded as environment friendly?
(RSMSSB LDC, 2018)
1) Reduce, Reuse, Recycle            2) Reduce, Recreate, Reuse
3) Repeat, Reorder, Recreate        4) Recycle, Reorder, Repeat
Ans: 1
4. What are the environmental benefits of recycling?
(OSSSC LSI, Forester & Forest Guard, 2024)
1) Increased energy usage  
2) Reduced air pollution
3) Enhanced water pollution
4) Depletion of natural resources
Ans: 2
5. Recycling plays an important role in sustainable waste management and resource conservation. Recirculation is best represented by which of the following options? 
(Punjab Police Constable, 2024)
1) Sending all waste to landfill
2) Maximizing waste generation
3) Converting waste into new products
4) Reducing material reuse
Ans: 3