జాతీయ టీకా దినోత్సవం

వైరస్, బ్యాక్టీరియా లాంటి సూక్ష్మజీవుల ద్వారా సంక్రమించే వ్యాధుల నుంచి మానవ శరీరాన్ని రక్షించే జీవ సంబంధ ఉత్పత్తులే టీకాలు (వ్యాక్సిన్లు). ఇవి దేహంలో రోగ నిరోధకతను పెంపొందించి అనారోగ్య సమస్యలు దరిచేరకుండా చేస్తాయి. అంటువ్యాధుల నుంచి కాపాడతాయి. తీవ్రమైన వ్యాధులను నివారించే శక్తిమంతమైన సాధనంలా పనిచేస్తాయి. టీకాల ప్రాముఖ్యం గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించే లక్ష్యంతో ఏటా మార్చి 16న ‘జాతీయ టీకా దినోత్సవం’గా (National Vaccination Day) నిర్వహిస్తారు. దీన్నే ‘జాతీయ రోగనిరోధక దినోత్సవం’ (National Immunization Day) అని కూడా అంటారు. మెరుగైన ప్రజారోగ్యం, దీర్ఘాయుష్షు, శక్తిమంతమైన సమాజ నిర్మాణంలో వ్యాక్సిన్లు ఏ విధంగా దోహదం చేస్తాయో చాటడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.

వ్యాక్సిన్లు అంటే?

• ఒక నిర్దిష్ట వ్యాధికి వ్యతిరేకంగా రోగనిరోధక శక్తిని పెంపొందించడానికి అభివృద్ధి చేసిన జీవసంబంధ ఉత్పత్తిని టీకాగా పేర్కొంటారు. దీనిలో సాధారణంగా వ్యాధిని కలిగించే సూక్ష్మజీవిని పోలి ఉండే ఏజెంట్‌ ఉంటుంది. ఇది బలహీన లేదా మరణించిన రకానికి చెంది ఉంటుంది. ఈ ఏజెంట్‌ రోగకారక సూక్షజీవిని గుర్తించడానికి, భవిష్యత్తులో సంక్రమణ నుంచి శరీరాన్ని రక్షించే యాంటీబాడీలను ఉత్పత్తి చేయడానికి శరీర రోగనిరోధక వ్యవస్థను ప్రేరేపిస్తుంది.
• వ్యాక్సిన్ల వల్ల వ్యాధులు రాకుండా నివారించవచ్చు లేదా వ్యాధి సోకినా దాని తీవ్రత తక్కువగా ఉంటుంది.
• వ్యాధి నిరోధకత గురించి చేసే అధ్యయనాన్ని ఇమ్యునాలజీ అంటారు. వ్యాక్సిన్ల తయారీ, అభివృద్ధి సాంకేతికతను ‘ఇమ్యూనైజేషన్‌ టెక్నాలజీ’ అంటారు. ఎడ్వర్డ్‌ జెన్నర్‌ను ‘ఇమ్యూనాలజీ పితామహుడు’ అంటారు. మొదటిసారిగా అభివృద్ధి చేసిన వ్యాక్సిన్‌ మశూచి (స్మాల్‌పాక్స్‌) వ్యాక్సిన్‌.

ఇలా పనిచేస్తాయి..

• వ్యాక్సిన్లను శరీరంలోకి ఇంజక్షన్‌ రూపంలో, నోటి ద్వారా చుక్కలమందు ద్వారా, ముక్కు ద్వారా స్ప్రే రూపంలో ఇస్తారు.
• వ్యాక్సిన్లు శరీరంలోకి ప్రవేశించాక యాంటీజెన్లు (ప్రతిరక్షక జనకాలు/ వ్యాధికారకాలు)గా పనిచేసి యాంటీబాడీలను (ప్రతిరక్షక దేహాలు) ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఇవి సూక్ష్మజీవులు లేదా వాటి పదార్థాలపై పనిచేసి వ్యాధిని నివారిస్తాయి. ఒక్కో రకమైన వ్యాక్సిన్‌కు ఒక్కో రకమైన యాంటీబాడీలు ఉత్పత్తి అయ్యి వ్యాధి నిరోధకతను కలిగిస్తాయి. 

చారిత్రక నేపథ్యం

ప్రపంచవ్యాప్తంగా పోలియోను నిర్మూలించాలనే లక్ష్యంతో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (డబ్ల్యూహెచ్‌ఓ) 1988లో మొదటిసారి ఒక కార్యక్రమాన్ని రూపొందించింది. ఇందులో భాగంగా భారత ప్రభుత్వం 1995, మార్చి 16న దేశంలో పల్స్‌ పోలియో ఇమ్యునైజేషన్‌ ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రారంభించింది. అప్పటి నుంచి ఏటా ఇదే తేదీన జాతీయ టీకా దినోత్సవాన్ని జరుపుతున్నారు. 

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. భారతదేశంలో కింది ఏ తేదీన జాతీయ టీకా దినోత్సవాన్ని జరుపుతున్నారు?

(ఎన్‌హెచ్‌ఎం ఎంపీ సీహెచ్‌ఓ, 2021),(డబ్ల్యూబీసీఎస్‌ మెయిన్స్, 2021)

1) మార్చి 12           2) మార్చి 18  

3) మార్చి 16           4) మార్చి 25

సమాధానం: 3

2. మశూచి వ్యాక్సిన్‌ను ఎవరు కనుక్కున్నారు?

(ఎస్‌ఎస్‌సీ ఎంటీఎస్, 2020), (రాజస్థాన్‌ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్, 2020),

(ఆర్‌పీఎఫ్‌ కానిస్టేబుల్, 2018), (ఎంపీ పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్, 2023)

1) జోనాస్‌ సాల్క్‌                2) లూయిస్‌ పాశ్చర్‌

3) ఎడ్వర్డ్‌ జెన్నర్‌             4) లియోన్‌ కాల్మెట్‌

సమాధానం: 3

3. న్యుమోకాకల్‌ వ్యాక్సిన్‌ (Pneumococcal) అనేది?

(ఎన్‌హెచ్‌ఎం ఎంపీ సీహెచ్‌ఓ, 2023)

1) సబ్‌యూనిట్‌ వ్యాక్సిన్‌           2) ప్రోటీన్‌ వ్యాక్సిన్‌

3) కాంజుగేటెడ్‌ వ్యాక్సిన్‌           4) రీకాంబినెంట్‌ ప్రోటీన్‌ వ్యాక్సిన్‌

సమాధానం: 3

4. When is National Vaccination Day observed in India?
(RBI Office Attendant, 2021)
1) 14 March         2) 15 March          3) 16 March
4) 17 March          5) 18 March
Ans: 3
5. In March 2025, which health milestone was remembered on National Vaccination Day?
(RRB NTPC Graduate Level, 2025)
1) Launch of COVID Vaccine    2) National Vax Mission
3) Pulse Polio First Dose        4) Polio Eradication Drive
Ans: 3