ప్రపంచ చిత్తడి నేలల దినోత్సవం

జీవుల మనుగడకు, పర్యావరణ సమతౌల్యతకు చిత్తడి నేలలు ఎంతో అవసరం. శీతోష్ణస్థితి, వరదల నియంత్రణ, నీటి శుద్ధి, పర్యావరణ పరిరక్షణలో ఇవి ప్రముఖ పాత్ర పోషిస్తాయి. అంటార్కిటికా మినహా అన్ని ఖండాల్లో ఇవి ఉన్నాయి. చిత్తడి నేలలు ఆక్సిజన్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, నీటిని శుభ్రపరుస్తాయి, వరదలను నివారిస్తాయి, అనేక రకాల మొక్కలు - జంతువులకు ఆవాసాలుగా ఉంటాయి. ప్రాణికోటికి ఎంతో ఉపయోగకరమైన ఈ నేలలు కొన్నేళ్లుగా కనుమరుగవుతున్నాయి. జనాభా పెరుగుదల, పట్టణీకరణ లాంటివి ఇందుకు ప్రధాన కారణాలు. చిత్తడి నేలల ప్రాముఖ్యత గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించే లక్ష్యంతో ఏటా ఫిబ్రవరి 2న ‘ప్రపంచ చిత్తడి నేలల దినోత్సవం’గా (World Wetlands Day) నిర్వహిస్తారు. పర్యావరణ పరిరక్షణలో ఈ నేలల పాత్ర గురించి ప్రజలకు తెలియజేయడంతోపాటు వీటిని కాపాడుకోవడం ఎంత ఆవశ్యకమో చాటిచెప్పడం ఈ రోజు ముఖ్య ఉద్దేశం.

చిత్తడి నేలలు అంటే?

• సముద్ర, నదీ తీర ప్రాంతాల్లో ఏడాది పొడవునా నీటితో నిండి ఉండే ప్రదేశాలను చిత్తడి నేలలు అంటారు. మంచి - ఉప్పు నీటి సరస్సులు, తుంపర, బీల భూములు, పగడపు దిబ్బలు, మడ అడవులు, మానవ నిర్మిత చేపల చెరువులు, వరి పొలాలు, సాగునీటి ఆనకట్టలు మొదలైనవన్నీ వీటికి ఉదాహరణలు. 
• రామ్‌సర్‌ అంతర్జాతీయ చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ ఒప్పందం ప్రకారం, ప్రవహించే లేదా స్థిరమైన నీటిని కలిగి ఉన్న ప్రాంతాలన్నీ చిత్తడి నేలలే.
• ఈ నేలలు తక్కువ లోతుతో వివిధ జంతు, వృక్ష జాతులకు ఆవాసాలుగా ఉంటాయి. 

ప్రాముఖ్యం

• మానవాళి మనుగడకు చిత్తడి నేలలు ఎంతో కీలకం. ప్రకృతిసిద్ధమైన ఈ నేలలు తీరానికి సమీపంలోని నదీ ముఖద్వారం వద్ద ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. సముద్ర, నది వనరుల నుంచి నీటిని పొందుతూ, రెండిటినీ కలుపుతూ జీవవైవిధ్య రక్షణకు ఆలంబనగా నిలుస్తాయి. విభిన్న మొక్కలు, జంతుజాతుల అభివృద్ధికి; పక్షి జాతుల సంతానోత్పత్తికి అవి అనుకూలంగా ఉంటాయి.
• ప్రపంచవ్యాప్తంగా చేపల పెంపకంలో దాదాపు మూడింట రెండొంతులు వీటి ద్వారానే జరుగుతున్నాయి.
• ఇందులో పెరిగే మడఅడవులు సముద్ర ఉప్పెనలు, తుపానుల నుంచి తీర ప్రాంత ప్రజలను కాపాడుతున్నాయి. 

భారత్‌లో చిత్తడి నేలలు

• రామ్‌సర్‌ కన్వెన్షన్‌ ఆన్‌ వెట్‌ల్యాండ్స్‌ ప్రపంచవ్యాప్తంగా చిత్తడి నేలలను గుర్తిస్తుంది. వీటిని రామ్‌సర్‌ ప్రదేశాలు అంటారు.  
• మన దేశంలో అత్యధికంగా 20 రామ్‌సర్‌ సైట్‌లతో తమిళనాడు అగ్రస్థానంలో ఉండగా.. తర్వాతి స్థానాల్లో వరుసగా ఉత్తర్‌ ప్రదేశ్‌ (11), ఒడిశా (6), పంజాబ్‌ (6), జమ్మూ-కశ్మీర్‌ (5) నిలిచాయి.

చారిత్రక నేపథ్యం

• చిత్తడి నేలల ప్రాముఖ్యాన్ని గుర్తించి వాటి పరిరక్షణ, సుస్థిరాభివృద్ధి కోసం ప్రత్యేక ప్రణాళిక సిద్ధం చేయాలని ప్రపంచ దేశాలు భావించాయి. ఇందుకు అనుగుణంగా 1971, ఫిబ్రవరి 2న ఇరాన్‌లోని రామ్‌సర్‌ పట్టణంలో ఒక సదస్సు నిర్వహించారు. ఇందులో భారత్‌ సహా 164 దేశాలు చిత్తడి నేలల పరిరక్షణకు సూచించిన ఉమ్మడి ఒప్పందాలపై సంతకాలు చేశాయి. ఈ సమావేశానికి గుర్తుగా 1997, ఫిబ్రవరి 2న మొదటిసారి ‘ప్రపంచ చిత్తడి నేలల దినోత్సవాన్ని’ జరిపారు. అప్పటి నుంచి ఏటా దీన్ని నిర్వహిస్తున్నారు.

గత పరీక్షల్లో అడిగిన ప్రశ్నలు

1. ప్రపంచ చిత్తడి నేలల దినోత్సవాన్ని ఏటా కింది ఏ తేదీన నిర్వహిస్తారు?(యూపీఎస్సీ సీఏపీఎఫ్, 2022)

1) జూన్‌ 10            2) ఫిబ్రవరి 13

3) మార్చి 9            4) ఫిబ్రవరి 2

సమాధానం: 4

2. "If rainforests and tropical forests are the lungs of the Earth, then surely wetlands function as its kidneys." Which one of the following functions of wetlands best reflects the above statement?
(UPSC Prelims, 2022 )
1) The water cycle in wetlands involves surface runoff, subsoil percolation and evaporation.
2)  Algae form the nutrient base upon which fish, crustaceans, molluscs, birds, reptiles and mammals thrive.
3) Wetlands play a vital role in maintaining sedimentation balance and soil stabilization.
4) Aquatic plants absorb heavy metals and excess nutrients.
Answer: 4
3. The state in which the "Ghana National Park" located is?(CTET Paper 1, 2021)
1) Rajasthan            2) Uttar Pradesh
3) Uttarakhand            4) Gujarat
Answer: 1